काठमाडौँ । नेपालमा अभौतिक मुद्रा (क्रिप्टोकरेन्सी) सम्बन्धी हालसम्म सार्वजनिक भएका ठूला प्रकरणहरूमध्ये एक मानिएको ४ अर्ब ३३ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको क्रिप्टो कारोबार प्रकरणमा मुख्य अभियुक्त मानिएका २९ वर्षीय सागर गिरी पुर्पक्षका लागि कारागार चलान भएका छन्। काठमाडौँ जिल्ला अदालतले गरेको आदेशअनुसार उनलाई बुधबार कारागार पठाइएको हो।

जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौँका एसपी पवन भट्टराईका अनुसार नागार्जुन नगरपालिका–११ निवासी गिरीलाई २०८२ चैत १ गते पक्राउ गरी लामो अनुसन्धान गरिएको थियो। अनुसन्धानका क्रममा उनले नेतृत्व गरेको समूहले विगत तीन वर्षको अवधिमा ४ अर्ब ३३ करोड ७० लाख ८० हजार रुपैयाँ बराबरको क्रिप्टो कारोबार गरेको तथ्य खुलेको छ। प्रहरीले यसलाई नेपालमा सञ्चालन गरिएको व्यवस्थित तथा संगठित अवैध क्रिप्टो नेटवर्कमध्ये एक मानिरहेको छ।

९० दिनको अनुसन्धानपछि अदालतमा अभियोग

जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौँले सागर गिरीसँगै नागार्जुन–८ निवासी प्रमोद धिताललाई पनि पक्राउ गरी अनुसन्धान गरेको थियो। अनुसन्धान सम्पन्न भएपछि सरकारी वकिलको कार्यालयले असार १ गते १४ जनालाई प्रतिवादी बनाएर काठमाडौँ जिल्ला अदालतमा अभियोगपत्र दायर गरेको थियो।

अदालतले मुख्य अभियुक्त सागर गिरीलाई पुर्पक्षका लागि थुनामा पठाउने आदेश दिएको छ भने प्रमोद धिताल ६ लाख रुपैयाँ धरौटी बुझाएर रिहा भएका छन्।

प्रहरीका अनुसार यो समूहले विभिन्न डिजिटल प्लेटफर्म तथा अन्तर्राष्ट्रिय क्रिप्टो एक्सचेन्जमार्फत संगठित रूपमा कारोबार सञ्चालन गरिरहेको थियो।

‘तीन वर्षदेखि क्रिप्टो कारोबार गर्दै आएको हुँ’

अनुसन्धानका क्रममा सागर गिरीले आफू विगत तीन वर्षदेखि क्रिप्टो कारोबारमा सक्रिय रहेको स्वीकार गरेका छन्। प्रहरी स्रोतका अनुसार उनले विभिन्न व्यक्तिहरूको बैंक खाता, डिजिटल वालेट तथा अनलाइन प्लेटफर्म प्रयोग गरी कारोबार विस्तार गरेका थिए।

प्रहरी निरीक्षक पप्पु कुमार दास नेतृत्वको अनुसन्धान टोलीले बैंक कारोबार, डिजिटल ट्रान्जेक्सन, मोबाइल डाटा, वालेट विवरण तथा आर्थिक गतिविधिहरूको अध्ययनपछि अर्बौं रुपैयाँ बराबरको कारोबार पुष्टि गरेको जनाएको छ।

अनुसन्धान प्रतिवेदनअनुसार सागर गिरी र उनको समूहले विदेशी डिजिटल मुद्रालाई नेपाली रुपैयाँमा रूपान्तरण गर्ने, रकम विभिन्न खातामार्फत घुमाउने तथा पुनः क्रिप्टोमा लगानी गर्ने प्रक्रिया अपनाएको देखिएको छ।

क्रिप्टोबाट कमाएको रकम ट्याक्सी, स्कोर्पियो र व्यवसायमा लगानी

प्रहरी अनुसन्धानले अवैध क्रिप्टो कारोबारबाट प्राप्त रकम विभिन्न क्षेत्रमा लगानी गरिएको पनि देखाएको छ।

अनुसन्धान अनुसार गिरीले उक्त रकमबाट ट्याक्सी तथा स्कोर्पियो खरिद गरी भाडामा सञ्चालन गरेका थिए। साथै आफ्ना आमा–बुवाको नाममा घर नजिकै ‘नर्सरी खाजा घर तथा रेस्टुरेन्ट’ सञ्चालन गरिएको पनि भेटिएको छ।

यद्यपि बयानका क्रममा सागर गिरीले उक्त रेस्टुरेन्ट आफूले नभई आफ्ना बुबाआमाले सञ्चालन गरिरहेको दाबी गरेका छन्।

प्रहरीले फेला पारेको विवरण अनुसार गिरीकी आमाको नाममा रहेको ट्याक्सी प्रमोद धितालले चलाउने गरेका थिए। प्रमोदले प्रहरीलाई दिएको बयानमा आफूले दैनिक तीन हजार पाँच सय रुपैयाँ भाडा सागरको परिवारलाई बुझाउने गरेको बताएका छन्।

त्यस्तै सागर स्वयंले स्कोर्पियो सञ्चालन गरी अतिरिक्त आम्दानी गरिरहेको खुलाएका छन्।

घरबाट १ करोड १६ लाख रुपैयाँ बरामद

प्रहरीले छापा मार्ने क्रममा सागर गिरीको घरबाट १ करोड १६ लाख रुपैयाँ नगद बरामद गरेको थियो।

यति ठूलो रकम घरमै किन राखिएको थियो भन्ने प्रश्नमा गिरीले अनुसन्धान अधिकृतहरूलाई दिएको बयानमा बैंकिङ प्रणालीप्रति विश्वास कम भएको बताएका छन्।

उनले बयानमा भनेका छन् कि आन्दोलनका क्रममा बैंक तथा वित्तीय संस्थामा भएको तोडफोड र आगजनीका घटनापछि आफूले नगद रकम घरमै राख्न थालेको थिएँ।

तर प्रहरी स्रोतका अनुसार उक्त रकमको स्रोत र कारोबारसँगको सम्बन्धबारे थप अनुसन्धान गरिएको थियो।

रकम गन्न ‘क्यास टेलर मेशिन’ समेत खरिद

यो प्रकरणमा सबैभन्दा चासोको विषय बनेको अर्को तथ्य भनेको सागर गिरीको घरबाट बरामद भएको क्यास टेलर (नोट गन्ने) मेशिन हो।

प्रहरीले घर तलासी गर्दा नगद रकम गन्न प्रयोग हुने मेशिन बरामद गरेको थियो। अनुसन्धानका क्रममा गिरीले उक्त मेशिन रेस्टुरेन्ट सञ्चालनका लागि आवश्यक पर्न सक्ने सोचेर खरिद गरेको दाबी गरेका छन्।

तर अनुसन्धान अधिकारीहरूले ठूलो परिमाणमा नगद कारोबार हुने नेटवर्क सञ्चालन भएकाले रकम व्यवस्थापनका लागि उक्त उपकरण प्रयोग गरिएको हुनसक्ने आशंका गरेका छन्।

बायनान्स, एमईएक्ससी र ट्रस्ट वालेटमार्फत कारोबार

अनुसन्धान प्रतिवेदन अनुसार सागर गिरीले Binance, MEXC तथा Trust Wallet लगायतका अन्तर्राष्ट्रिय क्रिप्टो प्लेटफर्म प्रयोग गरी कारोबार सञ्चालन गरेका थिए।

प्रहरीका अनुसार सागर गिरी र प्रमोद धितालका खाताबाट मात्र करिब १ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँ बराबरको USDT (Tether) कारोबार भएको देखिएको छ।

बाँकी रकम भने अन्य व्यक्तिहरूका बैंक खाता, डिजिटल वालेट तथा वित्तीय माध्यममार्फत सञ्चालन भएको अनुसन्धानबाट खुलेको छ।

अनुसन्धान अधिकारीहरूका अनुसार यो कारोबार व्यक्तिगत स्तरको नभई संगठित नेटवर्कमार्फत सञ्चालन भएको देखिन्छ।

१२ जना फरार, देशका विभिन्न जिल्लाका व्यक्ति संलग्न

सरकारी वकिलको कार्यालयले यो मुद्दामा कुल १४ जनालाई प्रतिवादी बनाएको छ।

फरार प्रतिवादीहरूमा रुपन्देहीकी निलम गुप्ता, मोरङकी सम्झना चौधरी, बाँकेका विनोद साहु, बाराका फिरोज अहमद मिया ठकुराई, रुपन्देहीका अक्षय कलवार, झापाका विशाल ठाकुर, काभ्रेका सिद्धार्थ भारती, सर्लाहीका पपु साह, गुल्मीका प्रितम कार्की, नवलपरासी पूर्वकी सजिना गिरी, लमजुङका उज्वल गुरुङ तथा नागार्जुनकी गंगा गिरी रहेका छन्।

प्रहरीले उनीहरूको खोजी कार्य जारी रहेको जनाएको छ।

सम्पत्ति शुद्धीकरणको मुद्दा पनि

यो प्रकरणमा प्रतिवादीहरूमाथि केवल अभौतिक मुद्रा (क्रिप्टो) सम्बन्धी कसुर मात्र नभई सम्पत्ति शुद्धीकरण (मनी लन्डरिङ) सम्बन्धी आरोप पनि लगाइएको छ।

प्रहरी र सरकारी वकिलको निष्कर्ष अनुसार अवैध रूपमा प्राप्त रकम विभिन्न व्यवसाय, सवारी साधन तथा अन्य सम्पत्तिमा लगानी गरिएको देखिएकाले सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी कानुनी व्यवस्था पनि आकर्षित भएको हो।

यदि अदालतबाट आरोप प्रमाणित भएमा प्रतिवादीहरूले अभौतिक मुद्रा कारोबारसम्बन्धी कसुरका साथै सम्पत्ति शुद्धीकरण सम्बन्धी कानुनअनुसार समेत कडा सजाय भोग्नुपर्ने हुन सक्छ।

नेपालमा बढ्दो चुनौती : डिजिटल मुद्रा र कानुनी नियन्त्रण

नेपाल राष्ट्र बैंकले हालसम्म क्रिप्टोकरेन्सीको कारोबारलाई कानुनी मान्यता दिएको छैन। विदेशी मुद्रा व्यवस्थापन तथा वित्तीय प्रणालीको सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै नेपालमा क्रिप्टो कारोबार निषेध गरिएको छ।

यद्यपि पछिल्ला वर्षहरूमा सामाजिक सञ्जाल, अनलाइन प्लेटफर्म तथा अन्तर्राष्ट्रिय एक्सचेन्जमार्फत नेपाली युवाहरूको क्रिप्टो कारोबारमा आकर्षण बढ्दै गएको देखिन्छ।

सागर गिरी प्रकरणले नेपालमा डिजिटल मुद्रा सम्बन्धी निगरानी, आर्थिक अपराध नियन्त्रण तथा साइबर अनुसन्धानको आवश्यकता झन् स्पष्ट बनाएको छ। ४ अर्बभन्दा बढी रकमको कारोबार खुलेसँगै यो मुद्दा नेपालमा आर्थिक अपराध, डिजिटल वित्तीय प्रणाली र सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धानका दृष्टिले एउटा महत्वपूर्ण उदाहरणका रूपमा हेरिएको छ।