सुरक्षा सरोकार ।  इलाका प्रहरी कार्यालय मङ्गलटारमा प्रहरी निरीक्षक निकिता मिश्राले औपचारिक रूपमा कार्यालय प्रमुखको जिम्मेवारी सम्हाल्नुभएको छ। मङ्गलटारको सुरक्षा प्रशासनको इतिहासमा पहिलो पटक कुनै महिला प्रहरी अधिकृतले कार्यालय प्रमुखको जिम्मेवारी प्राप्त गरेसँगै यस घटनालाई स्थानीयवासी, सरोकारवाला तथा सुरक्षा क्षेत्रका जानकारहरूले सकारात्मक परिवर्तन, लैङ्गिक समानता र समावेशी नेतृत्वको महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

नेपाल प्रहरी संगठनभित्र महिलाको सहभागिता र नेतृत्व क्रमशः विस्तार हुँदै गइरहेको वर्तमान परिवेशमा मङ्गलटारमा पहिलो महिला प्रहरी प्रमुखको रूपमा प्रहरी निरीक्षक मिश्राको आगमनले विशेष महत्व बोकेको छ। यसले केवल एउटा प्रशासनिक जिम्मेवारी हस्तान्तरणको प्रतिनिधित्व गर्दैन, बरु समाजमा महिलाले नेतृत्वदायी भूमिकामा प्रभावकारी रूपमा काम गर्न सक्छन् भन्ने सशक्त सन्देश पनि प्रवाह गरेको छ।

सुरक्षा र सेवामुखी नेतृत्वको अपेक्षा

मङ्गलटार क्षेत्र पछिल्ला वर्षहरूमा विकास निर्माण, यातायात विस्तार तथा जनघनत्व वृद्धिसँगै नयाँ–नयाँ सुरक्षा चुनौतीहरूको सामना गरिरहेको क्षेत्र हो। यस्ता परिस्थितिमा प्रहरी निरीक्षक मिश्राको नेतृत्वले शान्ति सुरक्षा, अपराध नियन्त्रण, नागरिकसँगको समन्वय तथा समुदाय–प्रहरी साझेदारीलाई अझ प्रभावकारी बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

स्थानीयवासीहरूले नयाँ नेतृत्वबाट कानुनको निष्पक्ष कार्यान्वयन, द्रुत प्रहरी सेवा, नागरिकको गुनासोप्रति संवेदनशीलता तथा जनमैत्री कार्यशैलीको अपेक्षा गरेका छन्। विशेषगरी ग्रामीण तथा अर्धशहरी क्षेत्रका नागरिकलाई सहज, सरल र विश्वासिलो प्रहरी सेवा उपलब्ध गराउने विषयमा उहाँको भूमिका महत्वपूर्ण रहने विश्वास गरिएको छ।

‘नागरिकको विश्वास नै प्रहरीको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो’

जिम्मेवारी ग्रहणपछि प्रहरी निरीक्षक निकिता मिश्राले कानुनको निष्पक्ष कार्यान्वयनलाई आफ्नो प्राथमिकता रहने स्पष्ट पार्नुभयो। उहाँले प्रहरी संगठन र नागरिकबीचको विश्वासलाई अझ मजबुत बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै भन्नुभयो—

“प्रहरी संगठनप्रति नागरिकको विश्वास नै हाम्रो सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो। कानुनको पालना गराउने मात्र होइन, नागरिकका समस्या सुन्ने, आवश्यक सहयोग गर्ने र समुदायसँग नजिक रहेर काम गर्ने वातावरण निर्माण गर्नु मेरो प्राथमिकता हुनेछ। मङ्गलटार क्षेत्रमा शान्ति सुरक्षा कायम राख्न, अपराध नियन्त्रण गर्न तथा नागरिकमैत्री प्रहरी सेवाको अनुभूति गराउन सम्पूर्ण प्रहरी टोली प्रतिबद्ध रहनेछ।”

उहाँले शान्ति सुरक्षा कायम गर्नु प्रहरीको मात्र जिम्मेवारी नभई नागरिकको पनि साझा दायित्व भएको उल्लेख गर्दै स्थानीय सरकार, जनप्रतिनिधि, सामाजिक अगुवा, युवा समूह, महिला समूह तथा नागरिक समाजसँग सहकार्य गरेर अघि बढ्ने बताउनुभयो।

रोशी खोलाको जोखिम व्यवस्थापनमा विशेष ध्यान

प्रहरी निरीक्षक मिश्राले मङ्गलटार क्षेत्रको प्रमुख चुनौतीका रूपमा रोशी खोलाको बाढी तथा भेलजन्य जोखिमलाई उल्लेख गर्नुभयो। वर्षायाममा रोशी खोलामा आउने आकस्मिक बाढीका कारण जनधनको क्षति हुने सम्भावना रहने भएकाले यस विषयलाई उच्च प्राथमिकतामा राखेर काम गर्ने उहाँको प्रतिबद्धता रहेको छ।

उहाँले भन्नुभयो—

“रोशी खोलाको भेलका कारण कसैको पनि ज्यान जोखिममा नपरोस् भन्ने विषयमा हामी गम्भीर छौं। स्थानीय तह, विपद् व्यवस्थापन समिति तथा सरोकारवाला निकायसँग समन्वय गरी जोखिम न्यूनीकरणका लागि आवश्यक कदम चालिनेछ।”

उहाँले विपद् पूर्वतयारी, जनचेतना अभिवृद्धि तथा उद्धार तथा राहत व्यवस्थापनका विषयमा समेत प्रहरीलाई सक्रिय बनाइने बताउनुभयो।

महिला, बालबालिका र हिंसापीडितको सुरक्षामा विशेष प्राथमिकता

प्रहरी निरीक्षक मिश्राले आफ्नो कार्यकालमा महिला, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा हिंसापीडित व्यक्तिहरूको सुरक्षालाई विशेष प्राथमिकतामा राख्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभएको छ।

उहाँसँग महिला तथा बालबालिकासम्बन्धी मुद्दामा काम गरेको महत्वपूर्ण अनुभव पनि रहेको छ। केही समयअघि धनुषा जिल्लामा महिला, बालबालिका तथा सामाजिक सरोकारका विषयमा केन्द्रित जिम्मेवारीमा रहेर काम गरिसक्नुभएकाले संवेदनशील प्रकृतिका घटनाको व्यवस्थापन, पीडितमैत्री व्यवहार तथा न्यायमा पहुँच सुनिश्चित गर्ने विषयमा उहाँ अनुभवी मानिनुहुन्छ।

यस अनुभवले मङ्गलटार क्षेत्रमा लैङ्गिक हिंसा, घरेलु हिंसा, बालविवाह, बालश्रम तथा अन्य सामाजिक अपराध नियन्त्रणमा सकारात्मक योगदान पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

समुदाय–प्रहरी साझेदारीलाई थप मजबुत बनाउने योजना

प्रहरी निरीक्षक मिश्राले समुदाय–प्रहरी सम्बन्धलाई आफ्नो नेतृत्वको मुख्य आधार बनाउने बताउनुभएको छ। उहाँका अनुसार अपराध नियन्त्रण केवल प्रहरीको सक्रियताले मात्र सम्भव हुँदैन, त्यसका लागि नागरिकको सहयोग, सूचना आदानप्रदान र साझेदारी पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।

यसका लागि विद्यालय, क्याम्पस, युवा क्लब, आमा समूह, महिला समूह तथा विभिन्न सामाजिक संघसंस्थासँग सहकार्य गरी जनचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने योजना रहेको बताइएको छ।

विशेषगरी लागुऔषध दुव्र्यसन नियन्त्रण, साइबर अपराधबारे सचेतना, ट्राफिक सुरक्षा, बाल अधिकार तथा महिला सुरक्षाका विषयमा समुदायस्तरमै पुगेर कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने तयारी गरिएको छ।

महिला नेतृत्वप्रति बढ्दो विश्वास

स्थानीय समाजका अगुवा, बुद्धिजीवी तथा सरोकारवालाहरूले सुरक्षा क्षेत्रमा महिला नेतृत्वको विस्तारलाई सकारात्मक रूपमा लिएका छन्। उनीहरूका अनुसार महिला नेतृत्वले सेवामुखी, संवेदनशील तथा जवाफदेही कार्यसंस्कृति विकास गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ।

पछिल्ला वर्षहरूमा नेपाल प्रहरीभित्र महिलाहरूले विभिन्न जिम्मेवारीमा उत्कृष्ट कार्यसम्पादन गर्दै आएका छन्। प्रहरी चौकीदेखि जिल्ला, प्रदेश तथा केन्द्रीय तहसम्म महिलाहरू नेतृत्वदायी भूमिकामा देखिन थालेका छन्। यसले प्रहरी संगठनभित्र लैङ्गिक समानता मात्र नभई संस्थागत क्षमतामा समेत वृद्धि भएको संकेत गर्छ।

समावेशी राज्य व्यवस्थाको सकारात्मक प्रतिविम्ब

नेपालको संविधानले परिकल्पना गरेको समावेशी राज्य व्यवस्थाको सफल अभ्यासमध्ये सुरक्षा क्षेत्रमा महिलाको बढ्दो सहभागिता पनि एक महत्वपूर्ण उपलब्धि हो। कुनै समय सीमित अवसरमा मात्र देखिने महिलाहरू आज सुरक्षा जस्तो चुनौतीपूर्ण र जिम्मेवार क्षेत्रमा पनि सफलतापूर्वक नेतृत्व सम्हाल्न सक्षम बनेका छन्।

मङ्गलटारमा प्रहरी निरीक्षक निकिता मिश्राको आगमनले यही परिवर्तनलाई थप बलियो बनाएको छ। उहाँको नियुक्तिले सुरक्षा क्षेत्रभित्र महिलाको क्षमता, दक्षता र नेतृत्व कौशलप्रति समाजमा रहेको विश्वासलाई अझ मजबुत बनाएको छ।

प्रेरणाको स्रोत बन्दै नयाँ नेतृत्व

मङ्गलटारमा पहिलो महिला प्रहरी प्रमुखको रूपमा जिम्मेवारी सम्हाल्नु केवल एउटा प्रशासनिक फेरबदल मात्र होइन, यो समान अवसर, समावेशी नेतृत्व, व्यावसायिक क्षमता र सकारात्मक सामाजिक परिवर्तनको प्रतीक पनि हो।

यस उपलब्धिले आगामी पुस्ताका युवतीहरूलाई पनि शिक्षा, मेहनत, अनुशासन र आत्मविश्वासका साथ जुनसुकै क्षेत्रमा नेतृत्व लिन सकिन्छ भन्ने प्रेरणा दिने विश्वास गरिएको छ।

प्रहरी निरीक्षक निकिता मिश्राको नेतृत्वमा इलाका प्रहरी कार्यालय मङ्गलटारले शान्ति सुरक्षा, अपराध नियन्त्रण, नागरिकमैत्री सेवा तथा समुदाय–प्रहरी सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउने अपेक्षा स्थानीयवासीहरूले गरेका छन्।