काठमाडौं । नेपाल प्रहरीमा अनिवार्य अवकाश पाएर घर फर्किने प्रहरी कर्मचारीभन्दा सेवा अवधि पूरा नहुँदै राजीनामा दिएर संगठनबाट बाहिरिनेको सङ्ख्या झण्डै दोब्बर पुगेको छ।
प्रहरी प्रधान कार्यालयले सार्वजनिक गरेको आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ को वार्षिक प्रगति विवरणअनुसार एक वर्षको अवधिमा ६८१ जना प्रहरी कर्मचारी अनिवार्य अवकाशमा गएका छन् भने १ हजार २६४ जनाले सेवा अवधिनै पूरा नगरी राजीनामा दिएका छन्। प्रहरी प्रवक्ता प्रहरी नायब महानिरीक्षक (डीआईजी) अबि नारायण काफ्लेका अनुसार पछिल्लो समय विभिन्न कारणले प्रहरी कर्मचारीले बीचमै संगठन छाड्ने क्रम देखिएको हो।
विशेषगरी तल्लो दर्जाका प्रहरी कर्मचारीमा राजीनामा दिने प्रवृत्ति बढी देखिएको छ। प्रहरी जवान, हवल्दार तथा सहायक हवल्दार तहमा कार्यरत कर्मचारीले सेवा अवधिको सुरुवाती वा बीचकै चरणमा राजीनामा दिने गरेका छन्। लामो समयसम्म एउटै प्रकृतिको कठिन ड्युटी, न्यून पारिश्रमिकको तुलनामा उच्च कार्यबोझ, पारिवारिक जिम्मेवारी, बढ्दो महँगी तथा वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त हुने तुलनात्मक रूपमा आकर्षक आम्दानीका कारण तल्लो तहका प्रहरी कर्मचारी संगठनमा टिकिरहन कठिन भइरहेको बताइन्छ।
प्रहरी सेवामा अनियमित ड्युटी, लामो कार्यसमय, बिदा व्यवस्थापनमा हुने कठिनाइ, जोखिमपूर्ण कार्यक्षेत्र तथा परिवारबाट लामो समय टाढा बस्नुपर्ने बाध्यता पनि राजीनामाको प्रमुख कारणका रूपमा देखिन्छन्। विशेषगरी जवान तथा हवल्दार तहमा कार्यरत कर्मचारीले फिल्ड ड्युटीमा बढी समय बिताउनुपर्ने भएकाले कामको चाप र व्यक्तिगत जीवनबीच सन्तुलन कायम गर्न कठिन हुने गरेको गुनासो छ।
त्यसैगरी, प्रहरी सेवाबाट प्राप्त हुने सुविधा र आम्दानीको तुलनामा विदेशमा रोजगारीका अवसर तथा आम्दानीको सम्भावना बढी देखिनु पनि राजीनामाको अर्को महत्वपूर्ण कारण बनेको छ। सेवा प्रवेश गर्दा भविष्यमा स्थायित्व र रोजगारीको सुनिश्चितता देखे पनि केही वर्ष काम गरिसकेपछि वैदेशिक रोजगारी, निजी क्षेत्र वा अन्य पेशामा जाने अवसर पाएपछि प्रहरी कर्मचारीले राजीनामाको बाटो रोज्ने गरेका छन्।
३० वर्षे सेवा अवधि, उमेरहद तथा बढुवा प्रणालीसँग जोडिएका असन्तुष्टि पनि संगठनबाट समयअगावै बाहिरिने प्रवृत्तिसँग जोडिएका छन्। लामो समय एउटै पदमा रहनुपर्ने अवस्था, सीमित दरबन्दीका कारण बढुवामा हुने प्रतिस्पर्धा तथा करियर विकासका अवसर अपेक्षाअनुसार नपाउँदा कतिपय कर्मचारीले वैकल्पिक करियर रोज्ने गरेका छन्।
यद्यपि, तल्लो तहका कर्मचारीले ठूलो सङ्ख्यामा राजीनामा दिनु प्रहरी संगठनका लागि दीर्घकालीन चुनौती बन्न सक्ने सुरक्षा क्षेत्रका जानकारहरू बताउँछन्। प्रहरी जवानदेखि हवल्दारसम्मका कर्मचारी नै संगठनको दैनिक सुरक्षा व्यवस्थापन, गस्ती, ट्राफिक व्यवस्थापन, भीड नियन्त्रण, अपराध अनुसन्धानमा सहयोग तथा प्रत्यक्ष जनसम्पर्कमा अग्रपंक्तिमा खटिने जनशक्ति हुन्।
अनुभव हासिल गरिसकेका कर्मचारीले बीचमै सेवा छाड्दा संगठनले अनुभवी जनशक्ति गुमाउने मात्र होइन, नयाँ कर्मचारी भर्ना, आधारभूत तालिम, दक्षता विकास र परिचालनमा समेत थप राज्यको स्रोत खर्च गर्नुपर्ने अवस्था आउँछ। नयाँ कर्मचारीलाई अनुभवी बनाउन समय लाग्ने भएकाले यसले संगठनको संस्थागत स्मरण र व्यावहारिक दक्षतामा समेत असर पार्न सक्छ।
यसरी हेर्दा अनिवार्य अवकाशको तुलनामा झण्डै दोब्बर प्रहरी कर्मचारीले बीचमै राजीनामा दिनु केवल व्यक्तिगत करियर परिवर्तनको विषय नभई प्रहरी संगठनभित्रको जनशक्ति व्यवस्थापन, सेवा–सुविधा, कार्यबोझ, करियर विकास र कर्मचारीको मनोबलसँग जोडिएको विषय बनेको छ।
प्रहरी कर्मचारीलाई संगठनमै टिकाइराख्न तल्लो तहको पारिश्रमिक तथा सेवा–सुविधाको पुनरावलोकन, कार्यबोझ व्यवस्थापन, बिदा तथा आवास सुविधामा सुधार, पारदर्शी बढुवा प्रणाली, करियर विकासका अवसर तथा वैदेशिक रोजगारीसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने प्रोत्साहनात्मक व्यवस्था आवश्यक देखिन्छ। अन्यथा अनुभवी जनशक्ति समयअगावै बाहिरिने क्रमले आगामी दिनमा प्रहरी संगठनको जनशक्ति व्यवस्थापनमा थप चुनौती सिर्जना गर्न सक्छ।
