
सुरक्षा सरोकार । प्रहरी नायब महानिरीक्षक (डीआईजी) ओम अधिकारीको नेतृत्वमा रहेको मधेश प्रदेश प्रहरी कार्यालय जनकपुरले नेपाल प्रहरीको आन्तरिक कार्यसम्पादन मूल्याङ्कनमा कार्तिक महिनाका लागि देशभरका सातवटै प्रदेश प्रहरी कार्यालयमध्ये पहिलो स्थान हासिल गरेको छ। निरन्तर उत्कृष्ट कार्यसम्पादन गर्दै आएको मधेश प्रदेश प्रहरीले कार्तिक महिनामा समेत पहिलो स्थान सुरक्षित गरेपछि डीआईजी अधिकारीको नेतृत्व, कार्यशैली र संगठन सञ्चालनको प्रभावकारिताबारे प्रहरी संगठनभित्र सकारात्मक चर्चा सुरु भएको छ।
असोज महिनामा दोस्रो स्थान र कार्तिक महिनासम्म उत्कृष्ट स्थान कायम राख्न सफल हुनुले मधेश प्रदेश प्रहरीको उपलब्धि आकस्मिक नभई योजनाबद्ध कार्यशैली, प्रभावकारी नेतृत्व, स्पष्ट रणनीति, नियमित अनुगमन, व्यावसायिक अनुशासन र परिणाममुखी कार्यसम्पादनको प्रतिफल भएको देखिन्छ। संवेदनशील सुरक्षा चुनौती बोकेको मधेश प्रदेशमा सीमित स्रोतसाधनका बाबजुद प्रहरी सेवालाई प्रभावकारी, व्यवस्थित र नागरिकमुखी बनाउने प्रयासले यस्तो नतिजा हासिल गर्न सहयोग पुर्याएको देखिन्छ।

नेपाल प्रहरी प्रधान कार्यालयले अपराध नियन्त्रण, अनुसन्धानको प्रभावकारिता, शान्ति–सुरक्षा व्यवस्थापन, सेवा प्रवाह, प्रशासनिक अनुशासन, मानवअधिकारको पालना, नागरिकसँगको समन्वय, फरार प्रतिवादी पक्राउ, राजस्व असुली, सीमा सुरक्षा, प्रहरी कर्मचारीका गुनासा व्यवस्थापन तथा समग्र संगठनात्मक कार्यसम्पादनका विभिन्न सूचकका आधारमा मासिक मूल्याङ्कन गर्दै आएको छ। यिनै सूचकमा प्राप्त नतिजाका आधारमा मधेश प्रदेश प्रहरीले कार्तिक महिनामा देशभर पहिलो स्थान हासिल गरेको हो।
यो उपलब्धि एउटा मासिक मूल्याङ्कनमा प्राप्त अंक वा स्थानमा मात्र सीमित छैन। यसले प्रदेश प्रहरी कार्यालयले अवलम्बन गरेको नेतृत्व शैली, कार्ययोजना कार्यान्वयन, मातहतका प्रहरी इकाइको परिचालन र जिम्मेवारीप्रतिको जवाफदेहितालाई समेत प्रतिबिम्बित गर्छ।
नेतृत्वमा स्पष्ट दृष्टिकोण, कार्यान्वयनमा परिणाम
नेपाल प्रहरीभित्र अध्ययनशील, व्यावसायिक, इमानदार र दूरदर्शी अधिकृतका रूपमा परिचित डीआईजी ओम अधिकारीले नेतृत्व सम्हालेपछि मधेश प्रदेश प्रहरीलाई आधुनिक, प्रविधिमैत्री, पारदर्शी र उत्तरदायी संगठनका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्यसहित विभिन्न सुधारात्मक प्रयासलाई प्राथमिकता दिँदै आएका छन्।
उनको नेतृत्वको विशेषता निर्देशन दिने मात्र नभई त्यसको कार्यान्वयनको अवस्था बुझ्ने, मातहतका कार्यालयको कामको नियमित समीक्षा गर्ने र परिणामका आधारमा जिम्मेवारी मूल्याङ्कन गर्ने कार्यशैलीमा देखिन्छ। संगठनभित्र जिम्मेवारी स्पष्ट पार्ने, काममा ढिलासुस्ती हुन नदिने, प्रहरी कर्मचारीलाई व्यावसायिक आचरणमा रहन प्रेरित गर्ने र नागरिकले प्रत्यक्ष अनुभूति गर्ने गरी सेवा प्रवाह सुधार्ने विषयलाई उनले प्राथमिकतामा राखेको देखिन्छ।
प्रहरी संगठनको सफलता माथिल्लो तहको नेतृत्वमा मात्र निर्भर हुँदैन। मातहतका जिल्ला प्रहरी कार्यालयदेखि इलाका प्रहरी कार्यालय, चौकी र सीमावर्ती प्रहरी इकाइसम्मको सक्रियता, समन्वय र जिम्मेवारीबोधले नै संगठनको समग्र नतिजा निर्धारण गर्छ। यस पक्षलाई ध्यानमा राख्दै डीआईजी अधिकारीले प्रदेशभरका प्रहरी इकाइलाई एउटै कार्यदिशामा परिचालन गर्ने प्रयास गरेका छन्।
साइबर अपराध नियन्त्रण र डिजिटल सुरक्षामा प्राथमिकता
सूचना प्रविधिको तीव्र विस्तारसँगै साइबर अपराध, अनलाइन ठगी, सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग, वित्तीय अपराध तथा डिजिटल माध्यमबाट हुने विभिन्न आपराधिक गतिविधि सुरक्षा चुनौतीका रूपमा देखिएका छन्। यस्तो अवस्थामा मधेश प्रदेश प्रहरीले साइबर अपराध नियन्त्रण तथा डिजिटल सुरक्षालाई समेत प्राथमिकतामा राखेको छ।
विभिन्न नवप्रवर्तनमुखी कार्यक्रममार्फत सूचना प्रविधिको प्रयोग गरी अपराध नियन्त्रण, साइबर सुरक्षा सचेतना र युवा सहभागिता अभिवृद्धि गर्ने प्रयास गरिएको छ। विशेषगरी युवापुस्तालाई डिजिटल जोखिमबारे सचेत बनाउने, अनलाइन ठगीबाट जोगिने उपायबारे जानकारी दिने तथा प्रविधिको सुरक्षित प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्ने कार्यक्रमले प्रहरीको परम्परागत कार्यशैलीलाई थप आधुनिक बनाउने आधार तयार गरेको छ।
अपराधको स्वरूप परिवर्तन हुँदै गएको वर्तमान समयमा प्रहरी संगठनले पनि अनुसन्धान, सूचना सङ्कलन, विश्लेषण र अपराध नियन्त्रणमा प्रविधिलाई आत्मसात् गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। मधेश प्रदेश प्रहरीले यस दिशामा देखाएको सक्रियता सकारात्मक पहलका रूपमा हेरिएको छ।
डिआईजी अधिकारीलाई एसएसपी प्रभु ढकाल , एसपी भेषराज रिजाल सहितको साथ
प्रदेश प्रहरीको कार्यसम्पादन सुधारमा डीआईजी अधिकारीसँगै वरिष्ठ प्रहरी उपरीक्षक (एसएसपी) प्रभु ढकालसहित प्रदेश प्रहरी कार्यालयको व्यवस्थापकीय टोलीको सक्रियता पनि महत्त्वपूर्ण रहेको छ।
प्रदेशभरका आठवटै जिल्ला प्रहरी कार्यालय, इलाका प्रहरी कार्यालय तथा सीमावर्ती प्रहरी इकाइको नियमित अनुगमन, कार्यसम्पादनको समीक्षा र सेवा प्रवाहमा एकरूपता कायम गर्ने विषयलाई प्राथमिकता दिइएको छ। मातहतका कार्यालयले गर्ने कामको अवस्था बुझ्ने, देखिएका कमजोरी सुधार्न निर्देशन दिने र जिम्मेवारीअनुसार नतिजा हासिल गर्न प्रेरित गर्ने कार्यले संगठनभित्र कार्यसम्पादनप्रतिको जिम्मेवारीबोध बढाउन सहयोग पुर्याएको छ।
प्रहरी संगठनमा नेतृत्वको प्रभावकारिता मातहतका कर्मचारीको कार्यक्षमता र सेवाग्राहीले प्राप्त गर्ने सेवाबाट मापन हुन्छ। यस अर्थमा प्रदेश प्रहरी कार्यालयले जिल्ला र स्थानीय तहसम्म प्रहरी सेवाको गुणस्तर सुधार्न गरेको प्रयासलाई पनि उपलब्धिको महत्त्वपूर्ण आधारका रूपमा लिन सकिन्छ।
संवेदनशील सीमा क्षेत्रमा सुरक्षा व्यवस्थापन
मधेश प्रदेश नेपालको सबैभन्दा संवेदनशील सुरक्षा क्षेत्रमध्ये एक हो। भारतसँग जोडिएको खुला सीमाना, सीमावर्ती बस्ती, घना जनघनत्व, आवतजावतको उच्च चाप र विभिन्न सामाजिक तथा आर्थिक गतिविधिका कारण यहाँको सुरक्षा व्यवस्थापन थप चुनौतीपूर्ण मानिन्छ।
सीमावर्ती क्षेत्रमा लागूऔषध ओसारपसार, अवैध सामानको कारोबार, तस्करी, मानव बेचबिखन, नक्कली मुद्रा, संगठित अपराध तथा अन्य अन्तरदेशीय आपराधिक गतिविधि नियन्त्रण गर्नु प्रदेश प्रहरीको प्रमुख जिम्मेवारीमध्ये पर्छ।
यस्तो चुनौतीपूर्ण अवस्थामा मधेश प्रदेश प्रहरीले सीमा क्षेत्रमा निगरानी र गस्तीलाई प्रभावकारी बनाउने, मातहतका प्रहरी इकाइबीच समन्वय बढाउने तथा आवश्यकताअनुसार अन्य सुरक्षा निकायसँग सहकार्य गर्ने कार्यलाई प्राथमिकता दिएको छ।
सीमावर्ती जिल्लामा हुने अवैध गतिविधि नियन्त्रणका लागि सूचनाको प्रभावकारी आदानप्रदान, जोखिमयुक्त क्षेत्रको पहिचान, नियमित निगरानी र तत्काल परिचालनको व्यवस्था महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यस दिशामा प्रदेश प्रहरीले गरेको प्रयासले सीमा सुरक्षा व्यवस्थापनलाई थप व्यवस्थित बनाउन सहयोग पुर्याएको छ।
अपराध नियन्त्रण र अनुसन्धानमा सक्रियता
मधेश प्रदेश प्रहरीले अपराध नियन्त्रण तथा अनुसन्धानलाई पनि कार्यसम्पादनको प्रमुख आधार बनाएको छ। लागुऔषध ओसारपसार नियन्त्रण, मानव बेचबिखनविरुद्धको अभियान, संगठित अपराध नियन्त्रण, फरार प्रतिवादी पक्राउ, वित्तीय अपराध अनुसन्धान तथा सीमावर्ती क्षेत्रमा हुने अवैध गतिविधिमाथि निगरानी साथै मातहतका प्रहरी कर्मचारीको गुनासो सुन्ने तिनको पिरमर्कालाई सके सम्म सहजिकरण गर्ने लगाएतका कामलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ।
अपराध नियन्त्रणको प्रभावकारिता केवल पक्राउको संख्याबाट मापन हुँदैन। अपराध हुन नदिन अपनाइने पूर्वतयारी, सम्भावित जोखिमको पहिचान, सूचनामा आधारित प्रहरी परिचालन, निष्पक्ष अनुसन्धान र पीडितलाई न्याय प्राप्त गर्ने प्रक्रियामा गरिने सहजीकरण पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छन्।
यस विषयलाई आत्मसात् गर्दै प्रहरी परिचालनलाई थप योजनाबद्ध बनाउने, अनुसन्धानको गुणस्तरमा ध्यान दिने र अपराधमा संलग्न व्यक्तिलाई कानुनी दायरामा ल्याउने कार्यलाई प्रदेश प्रहरीले निरन्तरता दिएको छ।
नागरिकसँगको सम्बन्ध र समुदाय–प्रहरी साझेदारी
प्रहरी संगठनको वास्तविक शक्ति नागरिकको विश्वास हो। प्रहरीप्रति नागरिकको भरोसा कायम हुन सकेमा अपराध नियन्त्रण, सूचना सङ्कलन र सामाजिक सुरक्षाका काम अझ प्रभावकारी बन्न सक्छन्।
यसैलाई ध्यानमा राख्दै मधेश प्रदेश प्रहरीले समुदाय–प्रहरी साझेदारी कार्यक्रमलाई थप प्रभावकारी बनाउने प्रयास गरेको छ। विद्यालय, स्थानीय तह, नागरिक समाज, महिला समूह, युवा क्लब तथा विभिन्न सामाजिक संस्थासँग सहकार्य गर्दै लागुऔषध दुर्व्यसन नियन्त्रण, साइबर अपराध सचेतना, महिला तथा बालबालिका सुरक्षा, ट्राफिक सचेतना र सामाजिक अपराध न्यूनीकरणका कार्यक्रम सञ्चालन गरिएका छन्।
विशेषगरी विद्यालय तथा समुदायस्तरमा सञ्चालन गरिने सचेतनामूलक कार्यक्रमले अपराध भइसकेपछि अनुसन्धान र नियन्त्रण गर्ने मात्र नभई अपराध हुन नदिने वातावरण निर्माण गर्न मद्दत गर्छ। नागरिकलाई प्रहरीको काममा सहभागी गराउने र स्थानीय समस्याको पहिचानमा समुदायसँग सहकार्य गर्ने कार्यले प्रहरी र नागरिकबीचको सम्बन्धलाई थप विश्वासिलो बनाउँछ।
प्रहरी कर्मचारीको मनोबल र आन्तरिक व्यवस्थापनमा ध्यान
संगठनको कार्यसम्पादन उत्कृष्ट बनाउन बाह्य सुरक्षा व्यवस्थापनसँगै आन्तरिक प्रशासन र कर्मचारी व्यवस्थापन पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। लामो समयसम्म जिम्मेवारी निर्वाह गर्ने प्रहरी कर्मचारीको मनोबल उच्च राख्न सके मात्र उनीहरूबाट अपेक्षित परिणाम प्राप्त गर्न सकिन्छ।
यस पक्षलाई ध्यानमा राख्दै मधेश प्रदेश प्रहरीले प्रहरी कर्मचारीको गुनासो सुन्ने, समस्याको पहिचान गर्ने, जिम्मेवारीअनुसार कार्यसम्पादनको मूल्याङ्कन गर्ने तथा प्रशासनिक व्यवस्थापनलाई व्यवस्थित बनाउने विषयलाई प्राथमिकता दिएको छ।
प्रहरी कर्मचारीका जायज समस्या सम्बोधन गर्ने, उनीहरूको व्यावसायिक क्षमता विकास गर्ने र कामका आधारमा जिम्मेवारीको मूल्याङ्कन गर्ने संस्कृतिले संगठनभित्र सकारात्मक वातावरण निर्माण गर्न सक्छ। प्रहरी कर्मचारीले सम्मानजनक र सुरक्षित कार्य वातावरण प्राप्त गरेमा त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव नागरिकलाई प्रदान गरिने सेवामा समेत पर्छ।
त्यसैले प्रहरी संगठनको सुधार केवल अपराध नियन्त्रण र पक्राउको तथ्याङ्कमा सीमित नभई कर्मचारीको मनोबल, सेवा सुविधा, गुनासो व्यवस्थापन र आन्तरिक अनुशासनसँग समेत जोडिएको विषय हो।
उत्कृष्ट नतिजा : नेतृत्व र सामूहिक प्रयासको प्रतिफल
मधेश प्रदेश प्रहरीले कार्तिक महिनामा देशभरका सातवटै प्रदेश प्रहरी कार्यालयमध्ये पहिलो स्थान हासिल गर्नु नेतृत्वको कार्यक्षमता र मातहतका प्रहरी कर्मचारीको सामूहिक प्रयासको प्रतिफलका रूपमा लिन सकिन्छ।
डीआईजी ओम अधिकारीको नेतृत्वमा प्रदेश प्रहरी कार्यालयले तय गरेको कार्यदिशा, एसएसपी प्रभु ढकालसहितको व्यवस्थापकीय टोलीको सक्रियता, आठवटै जिल्ला प्रहरी कार्यालय तथा मातहतका प्रहरी इकाइको परिचालन र प्रहरी कर्मचारीको जिम्मेवारीबोधले समग्र कार्यसम्पादनमा सकारात्मक प्रभाव पारेको देखिन्छ।
प्रहरी संगठनमा उत्कृष्टता हासिल गर्नु एक महिनाको उपलब्धिमा मात्र सीमित रहनु हुँदैन। त्यसलाई निरन्तरता दिनु, नागरिकले प्रत्यक्ष रूपमा अनुभूति गर्ने गरी सेवा सुधार गर्नु र प्रहरीप्रतिको विश्वास अझ बलियो बनाउनु नेतृत्वका आगामी चुनौती हुन्।
मासिक मूल्याङ्कनमा पहिलो स्थान हासिल गर्नु आफैँमा महत्त्वपूर्ण उपलब्धि भए पनि यसको वास्तविक सफलता नागरिकले सुरक्षित महसुस गर्ने वातावरण, पीडितले समयमै न्याय प्राप्त गर्ने अवस्था, अपराध नियन्त्रणमा देखिने सुधार र प्रहरी कार्यालयबाट प्राप्त हुने सेवाको गुणस्तरमा प्रतिबिम्बित हुनुपर्छ।
आगामी चुनौती : उत्कृष्टतालाई निरन्तरता दिनुपर्ने
मधेश प्रदेश प्रहरीको यो उपलब्धिले अन्य प्रदेश प्रहरी कार्यालयलाई समेत कार्यसम्पादन सुधार र स्वस्थ प्रतिस्पर्धाका लागि प्रेरित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर उत्कृष्ट स्थान कायम राख्नु मात्र पर्याप्त छैन। प्रदेशको भौगोलिक, सामाजिक र सुरक्षा संवेदनशीलतालाई ध्यानमा राख्दै अपराध नियन्त्रण, अनुसन्धानको विश्वसनीयता, सीमा सुरक्षा, नागरिकमैत्री सेवा र आन्तरिक संगठनात्मक सुधारलाई अझ सुदृढ बनाउनु आवश्यक छ।
प्रविधिको प्रयोगलाई थप विस्तार गर्ने, साइबर अपराध अनुसन्धानको क्षमता बढाउने, प्रहरी कर्मचारीका जायज गुनासा समयमै सम्बोधन गर्ने, अनुसन्धानलाई प्रमाणमुखी बनाउने र नागरिकसँगको सम्बन्धलाई अझ मजबुत बनाउने विषय आगामी दिनका प्राथमिकता हुनुपर्छ।
डीआईजी ओम अधिकारी नेतृत्वको मधेश प्रदेश प्रहरीले हासिल गरेको यो उपलब्धि नेपाल प्रहरीभित्र परिणाममुखी नेतृत्व, व्यावसायिक अनुशासन र कार्यसम्पादनमा आधारित प्रतिस्पर्धाको सकारात्मक उदाहरण बनेको छ। निरन्तर उत्कृष्ट स्थान हासिल गर्नुले प्रदेश प्रहरी कार्यालयको कार्यशैलीमा आएको सुधार र नेतृत्वको प्राथमिकतालाई उजागर गरेको छ।
संगठनको वास्तविक सफलता मूल्याङ्कनको सूचीमा पहिलो हुनुमा मात्र होइन, नागरिकले प्रहरीलाई आफ्नो सुरक्षाको भरोसायोग्य संस्थाका रूपमा अनुभूति गर्नुमा निहित हुन्छ। मधेश प्रदेश प्रहरीले हासिल गरेको उत्कृष्ट नतिजालाई अब नागरिकको दैनिक जीवनमा अझ प्रभावकारी सुरक्षा सेवा, न्यायमा पहुँच र प्रहरीप्रतिको विश्वास अभिवृद्धि गर्ने अवसरका रूपमा उपयोग गर्न सक्नुपर्छ।





