सुरक्षा सरोकार । अभावले सपना रोक्न सकेन, जातीय विभेदले आत्मविश्वास झुकाउन सकेन र परिस्थितिले संघर्षको बाटोबाट पछि हटाउन सकेन। दाङको एउटा विकट गाउँमा चरम गरिबीबीच हुर्किएका, सानै उमेरमा बुवा–आमा दुवै गुमाएका र विद्यालय जाँदा आफ्नो चकटी आफैँ बोकेर हिँड्न बाध्य भएका डम्बरबहादुर विक आज नेपाल प्रहरीको विशिष्ट श्रेणी अतिरिक्त प्रहरी महानिरीक्षक (एआईजी) सम्म पुगेका छन्। उनको जीवनयात्रा केवल व्यक्तिगत सफलताको कथा होइन, शिक्षा, आत्मसम्मान, पारिवारिक त्याग, दृढ इच्छाशक्ति र सामाजिक विभेदविरुद्धको शान्त विद्रोहको जीवन्त उदाहरण हो।
नेपाल प्रहरीको ७१ वर्षभन्दा लामो संस्थागत इतिहासमा अनेकौँ आरोह–अवरोह, चुनौती र परिवर्तनका अध्याय लेखिएका छन्। यसबीच संगठनको नेतृत्व तहमा पुग्ने व्यक्तिहरूका आफ्नै संघर्ष र योगदानका कथाहरू छन्। तर, केही व्यक्तिको जीवनयात्रा यस्ता हुन्छन्, जसले पद, प्रतिष्ठा र सफलताको सीमाभन्दा बाहिर पुगेर समाजलाई एउटा गहिरो सन्देश दिन्छन्। डम्बरबहादुर विकको जीवन पनि त्यस्तै एउटा प्रेरणादायी कथा हो।
दाङको घोराहीस्थित धर्ना गाउँको सामान्य परिवारमा जन्मिएका डम्बरबहादुरले बाल्यकालमै जीवनका कठोरतम पीडा भोग्नुपर्यो। आर्थिक अभाव, अभिभावकको असामयिक निधन, सामाजिक विभेद र अवसरको कमी उनका जीवनका सुरुवाती परिचय बने। तर, उनले ती परिस्थितिलाई आफ्नो भाग्यको अन्तिम निर्णय मानेनन्। बरु, त्यही अभावलाई आफ्नो सफलताको आधार बनाउने संकल्प गरे।
बाल्यकालमै टुहुरो, काँधमा जिम्मेवारी र आँखामा सपना
डम्बरबहादुर पाँच–छ कक्षामा पढ्दै गर्दा उनका बुवाको निधन भयो। बुवाको मृत्युले परिवारमाथि ठूलो बज्रपात पर्यो। परिवारको आर्थिक अवस्था पहिले नै कमजोर थियो। बुवाको निधनपछि घरको अवस्था झनै कठिन बन्दै गयो। बुवाको अभाव महसुस गर्न नपाउँदै एक वर्षपछि उनले आमालाई पनि गुमाउनुपर्यो।
चिसो पुसको एउटा बिहान उनको जीवनमा कहिल्यै नमेटिने पीडा बनेर आयो। अघिल्लो रात सँगै सुतेकी आमा बिहान उठिनन्। छ–सात वर्षको कलिलो उमेरमै आमाको ममताबाट वञ्चित हुनुपर्यो। आमाको निधनको वास्तविक अर्थसमेत राम्रोसँग बुझ्न नसक्ने उमेरका उनलाई गाउँलेहरूले आमाको मलामी जाँदै गर्दा ‘जन्ती गएको’ भनेर सम्झाएका थिए।
त्यो उमेरमा अरू बालबालिका आमाको काखमा रमाइरहेका हुन्थे। तर, डम्बरको भागमा आमाको अन्तिम बिदाइको पीडा पर्यो। बाल्यकालमै अभिभावकविहीन बनेका उनको जीवनमा त्यसपछि संघर्षको अर्को अध्याय सुरु भयो।
तर, आमाले जीवनको अन्तिम क्षणसम्म छोराको भविष्यका लागि देखेको सपना भने उनको मनमा गहिरोसँग बसेको थियो।
माटोमुनि लुकाइएको आमाको अन्तिम सम्पत्ति
आमाको निधन हुनुभन्दा करिब एक साताअघि उनले डम्बरलाई एउटा अनौठो कुरा देखाएकी थिइन्। जमिनमुनि खाल्डो खनेर राखिएका केही पुराना चाँदीका सिक्का निकाल्दै आमाले छोरालाई भनेकी थिइन्, ‘बाबु, म मरिहालेँ भने पनि यो निकालेर पढ्नू, कापी–कलम किन्नू।’
सायद आमालाई आफ्नो जीवन धेरै लामो छैन भन्ने आभास थियो। त्यसैले आफ्नो मृत्युपछि पनि छोराको पढाइ नरोकिने व्यवस्था गर्न उनले आफ्नो सानो सम्पत्ति जमिनमुनि सुरक्षित राखेकी थिइन्।
आमाको निधनपछि त्यही चाँदीका सिक्का निकालेर बेचियो। त्यसबाट प्राप्त करिब आठ हजार रुपैयाँ डम्बरको शिक्षाको आधार बन्यो। त्यो रकम केवल पैसा थिएन, आमाको माया, त्याग र छोराको भविष्यप्रतिको अन्तिम विश्वास थियो।
अरू बालबालिकाका लागि कापी–कलम किन्नु सामान्य आवश्यकता हुन सक्छ। तर, डम्बरका लागि त्यो रकम आमाको सपना पूरा गर्ने माध्यम बन्यो। आमाले छाडेको त्यही अन्तिम सम्पत्तिले उनलाई शिक्षाको बाटोमा अघि बढ्ने साहस दियो।
अनपढ दाजुको ठूलो सपना, दिदीबहिनीको त्याग
बुवा–आमा दुवै गुमाएपछि डम्बरका लागि सहारा बने जेठा दाजु खड्गबहादुर सुनार। दाजु आफैँ औपचारिक शिक्षाबाट वञ्चित थिए। तर, भाइले पढ्नुपर्छ, ठूलो मान्छे बन्नुपर्छ र जीवनमा केही गरेर देखाउनुपर्छ भन्ने दृढ इच्छा उनमा थियो।
आफूले पढ्न नपाएको पीडा भाइको भविष्यमा दोहोरिन नदिने अठोटका साथ दाजुले घोराही बजारमा सानो सुन पसल सञ्चालन गरे। भाइलाई हात समातेर बजार ल्याए र उनको भविष्यका लागि नाबालक खाता खोलिदिए।
दाजुको त्यो कदम सामान्य पारिवारिक सहयोग मात्र थिएन। आफूले अक्षर चिन्न नपाए पनि भाइलाई शिक्षित बनाउने एउटा अनपढ दाजुको असाधारण सपना थियो।
दिदीबहिनीहरूको योगदान पनि कम महत्वपूर्ण थिएन। उनीहरूले घरमा पालेका कुखुरा बेचेर, आफ्नो आवश्यकताका लागि छुट्याएको पैसा जोगाएर र सारीको फेरोमा गाँठो पारेर राखेको रकमसमेत भाइको पढाइमा खर्च गरे।
परिवारका सदस्यहरूले आफ्नो गाँस काटे, रहर त्यागे र व्यक्तिगत आवश्यकता पछाडि राखे। उनीहरू सबैको साझा सपना थियो— डम्बरले पढून्, आत्मनिर्भर बनून् र समाजमा सम्मानित जीवन बाँचून्।
आज डम्बर प्रहरीको उच्च नेतृत्व तहमा पुग्दा त्यस सफलताको पछाडि केवल उनको व्यक्तिगत मेहनत मात्र छैन। आमाको अन्तिम सम्पत्ति, दाजुको पसिना, दिदीबहिनीको त्याग र परिवारको सामूहिक विश्वास पनि जोडिएको छ।
चकटी बोकेर विद्यालय, विभेद सहेर शिक्षा
डम्बरबहादुरको संघर्ष आर्थिक अभावमा मात्र सीमित थिएन। दलित समुदायमा जन्मिएका कारण उनले बाल्यकालदेखि नै जातीय विभेदको तीतो अनुभव गर्नुपर्यो।
विद्यालय पुग्न घण्टौँ हिँड्नुपर्थ्यो। विद्यालयमा बस्नका लागि घरबाटै आफ्नो चकटी बोकेर लैजानुपर्ने अवस्था थियो। अरू विद्यार्थीहरू विद्यालयको बेन्चमा सहज रूपमा बस्दा उनीहरूका लागि भने छुट्टै व्यवस्था गरिन्थ्यो।
सरस्वती पूजाजस्ता सांस्कृतिक तथा शैक्षिक उत्सवमा समेत जातीय आधारमा अलग व्यवहार गरिन्थ्यो। एउटै विद्यालयमा पढ्ने बालबालिकाबीच समानताको अनुभूति हुनुपर्ने समयमा उनीहरूले विभेदको सामना गर्नुपर्थ्यो।
सानो उमेरमा भोगेको त्यो व्यवहारले उनको मनमा प्रश्नहरू जन्माउँथ्यो। आफू पनि अरूजस्तै विद्यार्थी हुँदाहुँदै किन फरक व्यवहार गरिन्छ? पढ्ने अधिकार सबैको समान हुँदाहुँदै किन जातका आधारमा बस्ने ठाउँसमेत छुट्याइन्छ?
गाउँका केही आफन्त र शुभचिन्तकहरू यस्तो विभेद देखेर आक्रोशित हुन्थे। कतिपयले विद्यालयमा राखिएको घैँटो फुटाइदिने र विभेदविरुद्ध तत्काल प्रतिकार गर्ने कुरा गर्थे।
तर, डम्बरले त्यस्तो बाटो रोजेनन्। उनी तत्कालीन आक्रोशभन्दा दीर्घकालीन परिवर्तनमा विश्वास गर्थे। उनको सोच थियो— क्षणिक आवेगले समस्या समाधान हुँदैन। बरु त्यसले पढाइ र भविष्यलाई थप जोखिममा पार्न सक्छ।
उनी भन्थे, ‘समाजलाई जवाफ दिनु छ भने पढेर र सफल भएर देखाउनुपर्छ।’
यो भनाइ केवल एउटा बालकको प्रतिक्रिया थिएन। यो सामाजिक विभेदविरुद्ध शिक्षालाई हतियार बनाउने उनको जीवनदर्शन थियो।
उनले अपमानको जवाफ अपमानबाट होइन, योग्यताबाट दिने निर्णय गरे। प्रतिशोधको बाटो होइन, आत्मनिर्माणको बाटो रोजे। त्यसैले उनको जीवनयात्रालाई जातीय विभेदविरुद्धको शान्त र विवेकशील विद्रोहका रूपमा पनि बुझ्न सकिन्छ।
२०४४ सालको एसएलसीदेखि सपनाको सहर काठमाडौंसम्म
अभाव र विभेदबीच पनि डम्बरले पढाइलाई निरन्तरता दिए। गाउँको कठिन परिवेश, घरको कमजोर आर्थिक अवस्था र अभिभावकको अभावले उनको अध्ययनप्रतिको लगाव कमजोर बनाउन सकेन।
अन्ततः २०४४ सालमा उनले एसएलसी उत्तीर्ण गरे। त्यो सफलता उनका लागि एउटा शैक्षिक उपलब्धि मात्र थिएन, बाल्यकालदेखि भोग्दै आएको अभाव र विभेदलाई चुनौती दिने पहिलो ठूलो उपलब्धि थियो।
एसएलसी उत्तीर्ण गरेपछि उनी उच्च शिक्षाको सपना बोकेर काठमाडौं प्रवेश गरे। गाउँबाट काठमाडौं पुग्नु आफैँमा ठूलो चुनौती थियो। त्यहाँ न बस्ने व्यवस्था सहज थियो, न खानपिन र अध्ययनका लागि आवश्यक आर्थिक स्रोत।
काठमाडौंमा डेरा खोज्दा जातीय पहिचानका कारण अपमानजनक व्यवहारसमेत भोग्नुपर्यो। जात थाहा पाएपछि कोठाबाट निकालिनुपर्ने अवस्थासमेत आयो। तर, उनले त्यस्ता घटनालाई आफ्नो गन्तव्य परिवर्तन गर्ने कारण बनाएनन्।
बरु, ती अनुभवले उनलाई अझ बलियो बनाए। समाजमा आफ्नो पहिचान र सम्मान स्थापित गर्न शिक्षा र क्षमता नै सबैभन्दा बलियो आधार हुन् भन्ने विश्वास उनीमा थप दृढ हुँदै गयो।
शंकरदेव क्याम्पसको अध्ययन र अंग्रेजी निबन्धले खोलेको अवसर
काठमाडौंमा उच्च शिक्षा हासिल गर्ने क्रममा उनले शंकरदेव क्याम्पसमा अध्ययन गरे। क्याम्पस जीवनका क्रममा उनले भोगेका अनुभव, संघर्ष र सामाजिक परिवेशलाई समेटेर अंग्रेजी भाषामा ‘द क्याम्पस लाइफ’ शीर्षकको निबन्ध लेखेका थिए।
त्यो निबन्ध उनको अभिव्यक्ति क्षमता र अध्ययनप्रतिको लगावको एउटा उदाहरण बन्यो। यही लेखनले उनलाई विकास क्षेत्रको परीक्षामा सफल हुन सहयोग पुर्याएको थियो।
गाउँको विद्यालयमा चकटी बोकेर पढ्न बाध्य भएको एउटा बालकले काठमाडौंको क्याम्पसमा पुगेर अंग्रेजीमा आफ्नो जीवन र अनुभव अभिव्यक्त गर्न सक्नु आफैँमा महत्वपूर्ण परिवर्तन थियो।
उनको जीवनमा शिक्षा केवल जागिर पाउने माध्यम बनेन। शिक्षा आत्मविश्वास निर्माण गर्ने, समाज बुझ्ने, विभेद चिर्ने र आफ्नो क्षमता प्रमाणित गर्ने आधार बन्यो।
राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागदेखि नेपाल प्रहरीसम्मको यात्रा
२०५३ सालमा डम्बरबहादुर राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागमा अधिकृतका रूपमा प्रवेश गरे। यससँगै उनको व्यावसायिक जीवनले नयाँ मोड लियो।
राज्यको सुरक्षा संयन्त्रमा रहेर काम गर्ने अवसर प्राप्त गर्नु उनका लागि ठूलो जिम्मेवारी थियो। सामान्य पारिवारिक पृष्ठभूमिबाट आएका उनले आफ्नो क्षमता र मेहनतका आधारमा सार्वजनिक सेवामा स्थान बनाउन सफल भए।
त्यसको पाँच वर्षपछि २०५८ सालमा उनी नेपाल प्रहरीमा स्थानान्तरण भए र प्रहरी निरीक्षक (इन्स्पेक्टर) का रूपमा प्रहरी सेवामा प्रवेश गरे।
नेपाल प्रहरीको संगठनात्मक संरचनामा इन्स्पेक्टरबाट सुरु भएको उनको यात्रा क्रमशः विभिन्न जिम्मेवारी, चुनौती र अनुभव पार गर्दै उच्च नेतृत्व तहसम्म पुग्यो।
प्रहरी सेवा केवल जागिर थिएन। यो अनुशासन, जोखिम, जिम्मेवारी र जनताको सुरक्षासँग जोडिएको पेशा थियो। विशेषगरी सशस्त्र द्वन्द्वको समय प्रहरी कर्मचारीका लागि अत्यन्त चुनौतीपूर्ण थियो।
सुर्खेतको धुलियाबिट आक्रमणलगायत द्वन्द्वकालीन भीषण घटनाहरूमा उनले मृत्युलाई नजिकबाट अनुभव गरे। जोखिमपूर्ण परिस्थितिमा समेत जिम्मेवारीबाट पछि नहट्नु उनको सेवाकालको महत्वपूर्ण पक्ष रह्यो।
त्यतिबेला प्रहरी कर्मचारीले सामना गर्नुपर्ने चुनौती केवल शारीरिक जोखिममा सीमित थिएन। परिवारको चिन्ता, सीमित स्रोतसाधन, कमजोर सुविधा र अनिश्चित भविष्यका बीच पनि कर्तव्य निर्वाह गर्नुपर्ने अवस्था थियो।
यस्ता कठिन परिस्थितिमा निरन्तर सेवा गर्दै उनले संगठनभित्र आफ्नो व्यावसायिक पहिचान स्थापित गरे।
चार हजार रुपैयाँ तलब, घरखर्चको चिन्ता र श्रीमतीको असाधारण त्याग
आज प्रहरीको उच्च नेतृत्वमा पुगेका डम्बरबहादुरको जीवनमा आर्थिक कठिनाइका अध्याय पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छन्।
सेवाको सुरुवाती समयमा उनको मासिक तलब करिब चार हजार रुपैयाँ मात्र थियो। सीमित आम्दानीमा घरपरिवार चलाउनु, छोराछोरीको भविष्य सुनिश्चित गर्नु र दैनिक आवश्यकताहरू पूरा गर्नु सहज थिएन।
तर, उनको जीवनमा अर्को बलियो सहयात्रीका रूपमा श्रीमती वसन्तीदेवी सुनार उपस्थित भइन्।
परिवारको आर्थिक अवस्था कमजोर रहेकै समयमा वसन्तीदेवीले अमेरिकामा अध्ययनका लागि प्राप्त पूर्ण छात्रवृत्तिसमेत त्यागिन्। व्यक्तिगत शैक्षिक अवसर र पारिवारिक जिम्मेवारीबीच छनोट गर्नुपर्ने अवस्थामा उनले परिवार र बच्चाको भविष्यलाई प्राथमिकता दिइन्।
उनले ट्युसन पढाउने र कम्प्युटर सिकाउने काम गरेर घरखर्चमा सहयोग गरिन्। श्रीमान् प्रहरी सेवामा व्यस्त हुँदा परिवारको जिम्मेवारी सम्हालिन्। सीमित आम्दानीमा पनि छोराको शिक्षादेखि घरको व्यवस्थापनसम्म उनले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरिन्।
कुनै व्यक्तिको सफलतालाई उसको व्यक्तिगत उपलब्धिमा मात्र सीमित गरेर हेर्न मिल्दैन। विशेषगरी सार्वजनिक सेवाको लामो यात्रामा परिवारको साथ, त्याग र धैर्यको ठूलो भूमिका हुन्छ।
डम्बरबहादुरको सफलतामा वसन्तीदेवीको त्याग पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। उनले आफ्नो एउटा सम्भावित शैक्षिक भविष्यलाई परिवारको सामूहिक भविष्यसँग जोडिन्।
अभावबाट सिकेको संस्कार, छोरालाई दिएको शिक्षाको महत्व
डम्बरबहादुरले बाल्यकालमा भोगेको अभाव र अपमानले उनलाई जीवनको एउटा महत्वपूर्ण पाठ सिकाएको थियो— आर्थिक सम्पन्नता मात्रै सफलताको आधार होइन, संस्कार, शिक्षा र मेहनत नै दीर्घकालीन सफलताका आधार हुन्।
त्यसैले उनले आफ्नो छोरालाई सुविधामा मात्र हुर्काउने प्रयास गरेनन्। आफूले भोगेको अभावबाट सिकेका अनुभवलाई छोराको जीवन निर्माणमा उपयोग गरे।
मोबाइल र अन्य सुविधाभन्दा पुस्तक पढ्ने बानी, अध्ययनप्रतिको रुचि र अनुशासनलाई प्राथमिकता दिए। छोरालाई मेहनत गर्न, आफ्नो जिम्मेवारी बुझ्न र शिक्षाको महत्व आत्मसात् गर्न प्रेरित गरे।
त्यही संस्कार र शिक्षाको जगमा हुर्किएका उनका छोरा अहिले नेपाल सरकारको परराष्ट्र सेवामा अधिकृतका रूपमा देशको सेवा गरिरहेका छन्।
एउटा पुस्ताले चकटी बोकेर विद्यालय जानुपर्ने अवस्था भोग्यो। अर्को पुस्ताले पुस्तक र ज्ञानको सहारामा राज्यको परराष्ट्र सेवामा प्रवेश गर्यो। यो परिवर्तन एउटा परिवारको मात्र सफलता होइन, शिक्षा र अवसरले पुस्तान्तरणमा पार्ने प्रभावको उदाहरण पनि हो।
बर्दीभन्दा माथि मानवता र सेवाभाव
नेपाल प्रहरीको उच्च नेतृत्व तहमा पुगेपछि पनि डम्बरबहादुर आफ्नो विगत बिर्सन चाहँदैनन्। उनी आफ्नो सफलतालाई व्यक्तिगत अहंकार वा प्रतिष्ठाको विषयका रूपमा भन्दा राज्य र समाजले दिएको अवसर तथा विश्वासका रूपमा हेर्छन्।
प्रहरी संगठनलाई निष्पक्ष, लोकतान्त्रिक र नागरिकप्रति उत्तरदायी संस्थाका रूपमा विकास गर्नुपर्ने उनको धारणा छ।
उनका अनुसार प्रहरीको निलो बर्दी केवल शक्ति, अधिकार र आदेशको प्रतीक होइन। यो जनताको आँसु, पीडा, सुरक्षा र न्यायसँग जोडिएको जिम्मेवारी हो।
‘बर्दीको कुनै जात र धर्म हुँदैन, यसको एउटै धर्म सेवा हो,’ भन्ने उनको भनाइले उनको जीवनको अनुभव र सेवाप्रतिको दृष्टिकोणलाई अभिव्यक्त गर्छ।
उनी भन्छन्, ‘राज्य र समाजले ममाथि गरेको विश्वास एउटा ऋण हो, जसलाई मैले इमानदार सेवामार्फत चुक्ता गर्नुपर्छ।’
बाल्यकालमा जातीय विभेदको पीडा भोगेका व्यक्तिले आज राज्यको सुरक्षा संगठनको उच्च तहमा पुगेर बर्दीको कुनै जात र धर्म हुँदैन भन्नु आफैँमा अर्थपूर्ण सन्देश हो।
उनको जीवनले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न पनि उठाउँछ— अवसर र समानताको वातावरण पाएको भए समाजका यस्ता कति प्रतिभाहरू अझ अगाडि पुग्न सक्थे होलान्?
त्यसैले उनको सफलतालाई व्यक्तिगत उपलब्धिमा मात्र सीमित गर्नु हुँदैन। यो समावेशी समाज, समान अवसर र योग्यताको सम्मानसँग पनि जोडिएको विषय हो।
अवकाशअघि गाउँ फर्कने सपना
करिब ३० वर्षको सेवा यात्रापछि अवकाशको संघारमा पुगेका डम्बरबहादुरसँग एउटा विशेष इच्छा छ। उनी अवकाश हुनुअघि आफूले बाल्यकालमा धुलो टकटकाउँदै पढेको गाउँको प्राथमिक विद्यालयमा प्रहरीको बर्दीमै पुग्न चाहन्छन्।
त्यो विद्यालय उनका लागि केवल अध्ययन गरेको ठाउँ होइन। त्यहाँ उनको बाल्यकाल छ, आमाको सपना छ, दाजुको पसिना छ, दिदीबहिनीको त्याग छ र जातीय विभेदका तीतो सम्झनाहरू पनि छन्।
त्यही विद्यालयमा पुगेर त्यहाँका बालबालिकासँग केही समय बिताउने र आफ्नो जीवनको कथा सुनाउने उनको चाहना छ।
सायद उनी त्यहाँ पुगेर भन्न चाहन्छन्— ‘मैले पनि यही माटोमा हुर्किएर पढेको हुँ। मसँग न सम्पत्ति थियो, न बलियो पारिवारिक आधार। सानैमा बुवा–आमा गुमाएँ। विद्यालय जाँदा चकटी बोकेर हिँड्नुपर्थ्यो। विभेद पनि भोगेँ। तर, पढाइ छोडिनँ। आज म यही देशको सुरक्षा संगठनको उच्च तहसम्म पुग्न सकेँ। त्यसैले तिमीहरूले पनि सपना देख्नुपर्छ, मेहनत गर्नुपर्छ र आफ्नो भविष्य आफैँ निर्माण गर्नुपर्छ।’
उनको यो चाहना कुनै औपचारिक कार्यक्रम वा सम्मान ग्रहण गर्ने उद्देश्यभन्दा फरक छ। यो आफ्नो जीवनले पाएको अवसर र अनुभव नयाँ पुस्तासँग बाँड्ने चाहना हो।
आफूले भोगेको पीडा अर्को पुस्ताले भोग्न नपरोस्, कुनै बालबालिका जात, गरिबी वा पारिवारिक अवस्थाका कारण शिक्षाबाट वञ्चित हुन नपरोस् भन्ने सन्देश उनको जीवनयात्राले दिन्छ।
डम्बरबहादुरको कथा एउटा व्यक्तिको मात्र होइन
डम्बरबहादुर विकको जीवनलाई नजिकबाट हेर्दा सफलताको पछाडि धेरै अदृश्य हातहरू देखिन्छन्। आमाले जमिनमुनि सुरक्षित राखेका चाँदीका सिक्का, अनपढ दाजुले भाइका लागि देखेको सपना, दिदीबहिनीले कुखुरा बेचेर जोगाएको पैसा, श्रीमतीले त्यागेको छात्रवृत्ति र परिवारले गरेको निरन्तर सहयोग— यी सबै उनको सफलताका आधार हुन्।
उनको यात्रामा अभाव छ, आँसु छ, विभेद छ, संघर्ष छ र त्यसभन्दा ठूलो आत्मविश्वास छ।
आज पनि नेपालका विभिन्न गाउँबस्तीमा हजारौँ बालबालिका आर्थिक अभाव, सामाजिक विभेद र अवसरको कमीका कारण आफ्नो सपना पूरा गर्न संघर्ष गरिरहेका छन्। कतिपय बालबालिकाले विद्यालय पुग्न घण्टौँ हिँड्नुपर्छ। कतिपयसँग कापी–कलम किन्ने पैसा छैन। कतिपयले सामाजिक विभेदका कारण आफूलाई अरूभन्दा कमजोर ठान्नुपर्ने अवस्था छ।
डम्बरबहादुरको कथा ती सबै बालबालिकाका लागि एउटा सन्देश हो— परिस्थितिले सुरुवात कठिन बनाउन सक्छ, तर दृढ इच्छाशक्ति, शिक्षा, निरन्तर मेहनत र सही अवसरले गन्तव्यसम्म पुर्याउन सक्छ।
उनको जीवनले राज्यलाई पनि एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन्छ। प्रतिभा कुनै जात, वर्ग, भूगोल वा आर्थिक अवस्थाको सीमाभित्र बन्द हुँदैन। अवसरको समान पहुँच, निष्पक्ष छनोट र योग्यताको सम्मान सुनिश्चित गर्न सकियो भने समाजका सबै समुदायबाट नेतृत्व जन्मिन सक्छ।
दाङको धर्ना गाउँमा खाली खुट्टा विद्यालय धाउने, चकटी बोकेर कक्षामा बस्ने र आमाको अन्तिम सम्पत्तिले कापी–कलम किन्ने एउटा बालक आज नेपाल प्रहरीको अतिरिक्त प्रहरी महानिरीक्षकको जिम्मेवारीसम्म पुग्नु त्यसैको एउटा उदाहरण हो।
डम्बरबहादुर विकको जीवनको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि एआईजीको पद मात्र होइन। आफूले भोगेको विभेदलाई आफ्नो कमजोरी बन्न नदिई त्यसलाई सफलताको प्रेरणा बनाउनु, परिवारको त्यागलाई सार्थक बनाउनु र नयाँ पुस्तालाई सपना देख्ने हिम्मत दिन सक्नु नै उनको जीवनयात्राको वास्तविक उपलब्धि हो।
हिजो उनी विद्यालय जाँदा आफ्नो चकटी आफैँ बोकेर जान्थे। आज त्यही जीवनले हजारौँ बालबालिकालाई आफ्नो भविष्यको भार आफैँ उठाउन सक्ने आत्मविश्वास दिएको छ।
आमाले जमिनमुनि लुकाएर राखेका चाँदीका सिक्काबाट सुरु भएको शिक्षाको यात्रा आज देशको उच्च सुरक्षा नेतृत्वसम्म पुगेको छ। यो केवल डम्बरबहादुर विकको सफलता होइन, अभावमाथि आशा, विभेदमाथि शिक्षा र परिस्थितिमाथि संकल्पको विजयको कथा हो।
प्रतिक्रिया
सम्बन्धित खवर
