काठमाडौँ। २०८३ भदौ १० गते (२६ अगस्ट २०२६) बुधबारको बिहान नुवाकोट केन्द्रीय कारागारमा अन्य दिनझैँ सामान्य ड्युटी चलिरहेको थियो। तर, कसैलाई पत्तो थिएन कि केही बेरमै त्रिशूली नदीको उर्लिंदो बाढीले ठूलो विपत्ति निम्त्याउँदै छ।
नेपाल सरकारका अनुसार रसुवाको भोटेकोशी नदीमा बिहान करिब ८:४० बजे भीषण बाढी आएको सूचना प्राप्त भएको थियो। त्यसलगत्तै तटीय क्षेत्रमा सतर्कता बढाइयो।
यसैक्रममा नुवाकोट केन्द्रीय कारागारको सुरक्षा कमान्ड सम्हालिरहेका सशस्त्र प्रहरी बलका प्रहरी निरीक्षक (इन्स्पेक्टर) पप्पू यादवलाई बिहान ९:२६ बजे डिएसपी वीरेन्द्र राउतको फोन आयो।
फोनमा स्पष्ट निर्देशन थियो: “त्रिशूलीमा ठूलो बाढी आउँदै छ, कैदीबन्दीलाई सुरक्षित स्थानमा सार्नु र आफू पनि सुरक्षित हुनु।”
यो फोन कल नै आगामी दुई घण्टाको जीवनरक्षा अभियानको प्रस्थानविन्दु बन्यो।
बिहान ९:२६ बजेदेखि सुरु भएको जीवनरक्षाको दौड
त्यसबेला कारागारको सुरक्षा कमान्ड सशस्त्र प्रहरीका इन्स्पेक्टर पप्पू यादव र नेपाल प्रहरीका प्रहरी नायब निरीक्षक (सई) श्रीकृष्ण सुवेदीले सम्हालिरहेका थिए। चेतावनी पाउनासाथ ५२ जना सुरक्षाकर्मी तत्काल ‘हाई अलर्ट’ मा खटिए।
पहिलो प्राथमिकता कैदीबन्दी र हतियारको सुरक्षा गर्नु थियो। ब्लक १ र २ मा रहेका ५०५ जना कैदीबन्दीलाई तुरुन्तै कारागार परिसरभित्रै रहेको सुरक्षित ‘एसेम्बली पोइन्ट’ मा सारियो। साथै, सोही भवनमा रहेका हातहतियार पनि सुरक्षित गरियो।
इन्स्पेक्टर यादव भन्छन्, “हामीले कैदीबन्दीलाई जसै एसेम्बलीमा ल्यायौँ, नदी किनारभन्दा अन्दाजी १०० मिटर टाढाको कारागार भवनमा बाढीको पहिलो धक्का लाग्यो।”
डेढ किलोमिटर माथिबाट सुरु भएको तबाही
कारागार पुग्नुअघि बाढीले डेढ किलोमिटर माथि रहेको २५ मेगावाटको नुवाकोट सौर्य परियोजना (सोलार प्लान्ट) मा क्षति पुर्याइसकेको थियो। कारागारको हाइपोस्टमा रहेका सुरक्षाकर्मीले लेदो र ढुङ्गासहितको बाढी आउँदै गरेको भयावह दृश्य देखेका थिए।
केही बेरमै बाढी कारागारको प्रशासनिक भवन र नेपाल प्रहरीको भवनसम्म पुग्यो। कारागारका दुईवटा बाहिरी (पेरिमिटर) पर्खाल भत्किँदा ब्लक १ र २ मा लेदो र पानी पस्यो। तर, तिनै पर्खालका कारण बाढीको बहाव कम भएपछि मुख्य कैदी भवन ठूलो क्षतिबाट जोगियो।
एकतर्फ बाढी, अर्कोतर्फ ९२३ कैदीबन्दीको सुरक्षा
बाढी परिसरमा पसेपछि ९२३ कैदीबन्दीमा भागदौड र त्रास फैलियो। ९२३ जनालाई नियन्त्रणमा राख्न त्यसबेला मात्र ५२ जना सुरक्षाकर्मी थिए। स्थिति यति तनावपूर्ण बन्यो कि ५० भन्दा बढी कैदीबन्दी मुख्य ढोकाबाहिर निस्किए।
स्थिति नियन्त्रणबाहिर जान नदिन र सम्भावित जोखिम रोक्न इन्स्पेक्टर पप्पू यादवले ११ राउन्ड हवाई फायर गरे। त्यसलगत्तै जिल्ला प्रहरी कार्यालयबाट प्रहरी निरीक्षक अनुप गुरुङको नेतृत्वमा थप सुरक्षा टोली पनि घटनास्थल पुग्यो।
यसैबीच, दुई जना कैदीले खेतको बाटो हुँदै जङ्गलतर्फ भाग्ने प्रयास गरे। तर, प्रहरी निरीक्षक अनुप गुरुङले पछाडि दौडिएर दुवै जनालाई नियन्त्रणमा लिए।
बिहान ११:३० बजेसम्ममा बाढीको बहाव घट्यो र स्थिति पूर्ण रूपमा नियन्त्रणमा आयो। ९:२६ बजेको चेतावनीपछि करिब दुई घण्टा चलेको यो अप्रत्यक्ष युद्ध सफल भयो।
भदौ १० देखि २२ सम्म: घटनाको मुख्य टाइमलाइन
भदौ १० (बिहान ८:४० बजे): रसुवाको भोटेकोशीमा बाढीको सूचना, तटीय क्षेत्रमा अलर्ट।
बिहान ९:२६ बजे: डिएसपी वीरेन्द्र राउतद्वारा नुवाकोट कारागारका इन्स्पेक्टर पप्पू यादवलाई बाढीको चेतावनी।
९:२६ पछि: ५२ जना सुरक्षाकर्मी परिचालन; ५०५ कैदीबन्दी एसेम्बली पोइन्टमा स्थानान्तरण र हतियार सुरक्षित।
१०:०० – ११:०० बजेको बीच: प्रशासनिक भवनमा क्षति, पर्खाल भत्कियो। ५० भन्दा बढी कैदी ढोकाबाहिर निस्किएपछि ११ राउन्ड हवाई फायर। भाग्न खोजेका दुई कैदी नियन्त्रणमा।
बिहान ११:३० बजे: बाढी शान्त, कैदीबन्दी पुन: व्यवस्थापन।
भदौ १२ (२८ अगस्ट): ३२ जना महिला कैदीबन्दीलाई मकवानपुरको भीमफेदी कारागारमा स्थानान्तरण।
भदौ २२ (७ सेप्टेम्बर): भोटेकोशी बाढीमा ज्यान गुमाएकाहरूको स्मृतिमा सरकारद्वारा राष्ट्रिय शोक घोषणा र शोक मनाइयो।
जोखिम कायमै, ३२ महिला कैदी स्थानान्तरण
बाढी घटे पनि क्षति पुगेका ब्लकहरूका कारण सुरक्षा चुनौती थपियो। भदौ १२ गते ३२ जना महिला कैदीबन्दीलाई मकवानपुरको भीमफेदी कारागार पठाइयो।
सुरक्षाका लागि सशस्त्र प्रहरीका थप ३० जना जवान खटाइएको छ। हाल त्यहाँ सशस्त्र प्रहरीका ६२ र नेपाल प्रहरीका २० जना जवान तैनाथ छन्।
वर्तमान अवस्थामा बाल सुधार गृहका १३८ जनासहित कुल ८८७ जना कैदीबन्दी छन्। ब्लकहरूमा क्षति पुगेकाले सुधार गृहका किशोरहरू र अन्य कैदीलाई एउटै युनिटका दुई ब्लकमा राखिएको छ, जसलाई सुरक्षाका दृष्टिले जोखिमपूर्ण मानिएको छ। कारागारको प्रशासनिक भवनलाई पनि सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ।
टोली कार्य र नेतृत्वको मिसाल
यो सफलता कुनै एक व्यक्ति मात्र नभई इन्स्पेक्टर पप्पू यादव, सई श्रीकृष्ण सुवेदी, इन्स्पेक्टर अनुप गुरुङ र ५२ जना सुरक्षाकर्मीको संयुक्त प्रयासको परिणाम थियो।
“जब चेतावनी आयो, हामीसँग सोच्ने होइन, कदम चाल्ने समय मात्र थियो,” इन्स्पेक्टर यादवले भने।
प्रकृतिको रौद्र रूप र ९२३ कैदीबन्दीको सुरक्षाबीच उभिएका ती सुरक्षाकर्मीहरूको तत्परताले एउटा ठूलो सम्भावित मानवीय क्षति र दुर्घटना पन्छाउन सफल भयो।
प्रतिक्रिया
सम्बन्धित खवर
