विराटनगर । पछिल्लो समय मोरङका प्रहरी प्रमुख (एसपी) कवित कटवाल एक खानतलासीसँग सम्बन्धित घटनालाई लिएर सामाजिक सञ्जाल र केही सञ्चार माध्यममा आलोचनाको केन्द्रमा परेका छन्। तर सुरक्षा क्षेत्रका जानकारहरू, पूर्वप्रहरी अधिकारी तथा स्थानीय सरोकारवालाहरूको भनाइमा कुनै पनि प्रहरी अधिकारीको मूल्याङ्कन एउटा घटनाका आधारमा होइन, समग्र कार्यसम्पादन, नेतृत्व क्षमता र कानुनी दायित्वप्रतिको प्रतिबद्धताका आधारमा हुनुपर्छ।

प्रहरीको मुख्य जिम्मेवारी अपराध रोकथाम, अनुसन्धान तथा नागरिकको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु हो। यस क्रममा प्रहरीलाई प्राप्त हुने गोप्य सूचना, उजुरी वा सूचनाका आधारमा कानुनी प्रक्रिया पूरा गरी खानतलासी, अनुसन्धान तथा आवश्यक कारबाही अघि बढाइन्छ। सबै सूचना शतप्रतिशत सही नहुन पनि सक्छन्। कुनै सूचनाको पुष्टि नहुँदा अपेक्षित वस्तु वा प्रमाण फेला नपर्नु अनुसन्धान प्रक्रियाकै एउटा सम्भावित अवस्था हो। त्यसलाई आधार बनाएर प्रहरीको नियत वा सम्पूर्ण नेतृत्वमाथि प्रश्न उठाउनु उचित नहुने धारणा सुरक्षा विज्ञहरूको छ।

एसपी कवित कटवालको नेतृत्वमा जिल्ला प्रहरी कार्यालय मोरङले पछिल्लो अवधिमा लागूऔषध नियन्त्रण, फरार अभियुक्त पक्राउ, चोरी–डकैती नियन्त्रण, संगठित अपराध अनुसन्धान, शान्ति–सुरक्षा व्यवस्थापन, ट्राफिक व्यवस्थापनमा सहयोग तथा समुदाय–प्रहरी साझेदारी कार्यक्रमलाई प्रभावकारी रूपमा अघि बढाएको देखिन्छ। विभिन्न आपराधिक गतिविधिमा संलग्न व्यक्तिहरू पक्राउ परेका छन् भने ठूलो परिमाणमा लागूऔषध तथा अवैध सामग्री बरामद भएका घटनाहरू पनि सार्वजनिक अभिलेखमा रहेका छन्।

स्थानीयवासीहरूका अनुसार एसपी कटवालले कार्यालयमै सीमित रहने शैलीभन्दा फिल्डमा पुगेर काम गर्ने, मातहतका प्रहरी कर्मचारीलाई जिम्मेवार बनाउने तथा नागरिकको गुनासो सुन्ने अभ्यासलाई प्राथमिकता दिएका छन्। कठिन परिस्थितिमा पनि कानुन कार्यान्वयनमा सक्रिय रहने उनको कार्यशैलीका कारण मोरङ प्रहरीको सक्रियता बढेको टिप्पणी गर्नेहरू पनि छन्।

सुरक्षा विश्लेषकहरू भन्छन्, प्रहरीको काम स्वभावतः चुनौतीपूर्ण हुन्छ। अपराध अनुसन्धानका क्रममा कहिलेकाहीँ विवाद उत्पन्न हुन सक्छ। तर एउटा घटनालाई लिएर सयौं सफल अनुसन्धान, अपराध नियन्त्रणका प्रयास तथा जनसुरक्षाका कामलाई पूर्ण रूपमा बेवास्ता गर्नु न्यायोचित हुँदैन। लोकतान्त्रिक समाजमा प्रहरीको आलोचना आवश्यक भए पनि त्यो तथ्य, प्रमाण र सन्तुलित विश्लेषणमा आधारित हुनुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।

प्रहरी संगठनभित्र पनि कुनै सूचना वा अपरेशन अपेक्षित नतिजामा नपुगे त्यसको समीक्षा गर्ने, कमजोरीबाट सिक्ने र आगामी दिनमा थप प्रभावकारी रूपमा काम गर्ने अभ्यास रहेको बताइन्छ। त्यसैले एउटा घटनाबाट सिकाइ लिनु र आवश्यक सुधार गर्नु संगठनको दायित्व भए पनि त्यसलाई सम्पूर्ण कार्यसम्पादनको प्रतिनिधि घटनाका रूपमा प्रस्तुत गर्नु उचित नहुने मत व्यक्त गरिएको छ।

समाजमा प्रहरीप्रतिको विश्वास कायम राख्न प्रहरी संगठनले पारदर्शिता, जवाफदेहिता र कानुनी प्रक्रियालाई अझ मजबुत बनाउनुपर्ने आवश्यकता रहेको विज्ञहरू बताउँछन्। त्यससँगै नागरिकले पनि कुनै घटनालाई निष्पक्ष रूपमा हेरी अनुसन्धानको निष्कर्ष नआउँदासम्म हतारमा धारणा बनाउनु उपयुक्त नहुने उनीहरूको सुझाव छ।

एसपी कवित कटवालको हकमा पनि पछिल्लो विवादभन्दा बाहिर निस्केर उनको समग्र कार्यकाललाई हेर्ने हो भने अपराध नियन्त्रण, अनुसन्धान तथा शान्ति–सुरक्षा कायम गर्न उल्लेखनीय योगदान दिएको देखिने टिप्पणी धेरै सुरक्षा क्षेत्रका जानकारहरूको छ। उनीहरूको भनाइमा एक घटनाले सयौं सकारात्मक कामलाई मेटाउन सक्दैन, न त कुनै प्रहरी अधिकारीको सम्पूर्ण क्षमता र इमान्दारिताको मूल्याङ्कन एउटै विवादका आधारमा गर्न मिल्छ।

यसैले प्रहरी नेतृत्वको मूल्याङ्कन गर्दा आलोचनासँगै सकारात्मक उपलब्धिलाई पनि समान रूपमा हेर्ने संस्कृतिको विकास आवश्यक रहेको सरोकारवालाहरूको जोड छ। आलोचना र प्रशंसा दुवै तथ्यमा आधारित हुँदा मात्र लोकतान्त्रिक समाज र कानुनी शासन थप बलियो बन्ने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।