काठमाडौं — यदि नेपाल प्रहरीको हालको कानुनी व्यवस्था यथावत् रह्यो भने, नवनियुक्त प्रहरी महानिरीक्षक (आईजीपी) दिपक थापा ३० वर्षे सेवाअवधि पूरा गरी २०८२ भदौ १८ गते अनिवार्य अवकाशमा जानेछन्। उनको अवकाशपछि ३२औं आईजीपीका प्रमुख दाबेदार उनकै ब्याचका एकजना अधिकृत हुने सम्भावना छ, जो थापाभन्दा दुई महिना ढिलो नियुक्त भएका थिए।

यही अवसरलाई ध्यानमा राख्दै हाल प्रदेश प्रहरी प्रमुखको जिम्मेवारी सम्हालिरहेका दुई डीआईजीहरू गृहमन्त्रालयबाट बिदा स्वीकृत गराई काठमाडौं आइपुगेका छन्। त्यस्तै, त्यसपछिको ब्याचका थप दुई डीआईजी पनि बढुवा दौडमा अघि बढ्न काठमाडौंमा केन्द्रित भएका छन्।

एआईजी बढुवाका लागि तीव्र प्रतिस्पर्धा

निवर्तमान आईजीपी वसन्तबहादुर कुँवरसहित पाँच एआईजी सोमबार अनिवार्य अवकाशमा गएपछि, डीआईजीहरू एआईजी बढुवाका लागि काठमाडौंमा केन्द्रित भएका छन्। सोमबारको अवकाशपछि नेपाल प्रहरीमा एआईजी पदका लागि ६ ठाउँ रिक्त भएका छन्, जसका लागि १० जना डीआईजीबीच तीव्र प्रतिस्पर्धा भइरहेको छ।

हाल कोशी, मधेस, बागमती, र लुम्बिनी प्रदेशका प्रहरी प्रमुखहरू क्रमशः राजन अधिकारी, लालमणि आचार्य, कृष्णहरि शर्मा पोखरेल, र दानबहादुर कार्की बिदा लिएर काठमाडौं आएका छन्। गण्डकी प्रदेशका भोलाबहादुर रावल, सुदूरपश्चिमका गणेश चन्द, र कर्णालीका जनक भट्टराई अनिवार्य अवकाशमा गएपछि ती प्रदेश प्रहरी प्रमुखका पद खाली भएका छन्।

३२औं आईजीपीका सम्भावित उत्तराधिकारी—

२०५१ सालमा इन्स्पेक्टर पदका लागि आवेदन खुलेपछि समूह ‘ख’ अन्तर्गत उत्तीर्ण भएका अधिकृतहरू अहिले ३२औं आईजीपी पदका प्रमुख दाबेदार मानिन्छन्।

• हालका आईजीपी: दिपक थापा (नियुक्ति मिति: २०५२ भदौ १९)

• एआईजी पदका दाबेदार: टेकबहादुर तामाङ, सुदीप गिरी (नियुक्ति मिति: २०५२ भदौ १९)

• डीआईजी पदका वरिष्ठतम् दाबेदार: चन्द्रकुवेर खापुङ, लालमणि आचार्य (नियुक्ति मिति: २०५२ कात्तिक २७)

• अन्य प्रमुख प्रतिस्पर्धीहरू: कृष्णहरि शर्मा पोखरेल, दानबहादुर कार्की, डा. मनोजकुमार केसी, राजन अधिकारी

यदि २०८२ भदौसम्म कानूनी संरचना परिवर्तन भएन भने, थापाको अवकाशपछि नियुक्त हुने आईजीपीले २०८२ कात्तिक २६ गतेसम्म काम गर्ने अवसर पाउनेछन्। त्यसपछि अहिले एआईजी बढुवामा जुन समूह अगाडि जान्छ, त्यसले प्रहरी नेतृत्व सम्हाल्ने सम्भावना उच्च रहनेछ।

हालको एआईजी बढुवाको प्रमुख विवाद राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागबाट नेपाल प्रहरीमा समायोजित अधिकृतहरूलाई कसरी समावेश गर्ने भन्ने विषयमा छ। गत मंसिर ९ गतेको बढुवा सिफारिसमा डीआईजीमा बढुवा भएका अधिकृतहरू: — सिद्धिविक्रम शाह, सुशीलसिंह राठौर, उमाप्रसाद चतुर्वेदी, हिमालयकुमार श्रेष्ठ, र डम्बरबहादुर विक ।

यी अधिकृतहरू अनुसन्धान विभागका अधिकृतबाट नेपाल प्रहरीमा समायोजन भएका हुन्। उनीहरूको भर्ना मिति २०५३ पुस ५ हो। तर, नेपाल प्रहरीको ‘१११ टोली’ भनिने २०५४ चैत १८ का इन्स्पेक्टरहरूले आफूहरूलाई ती अधिकृतभन्दा सिनियर मान्ने गरेका छन्।

अनुसन्धान विभागबाट आएका अधिकृतहरू प्रहरी सेवामा समायोजित भएपछि २०६४ पुस ३० मा डीएसपी बनेका थिए, भने ‘१११ टोली’ का अधिकृतहरू २०६६ मंसिर १६ मा डीएसपी बढुवा भएका थिए। तर, एसपी पदमा भने दुवै समूह २०७४ साउन १९ मा एकसाथ बढुवा भएका थिए। त्यस्तै, २०७९ असार २५ मा एसएसपी पदमा बढुवा हुँदा पनि उनीहरू बराबरी भए। तर, २०८१ जेठ ४ मा एसएसपीबाट डीआईजी बढुवा हुँदा, अनुसन्धान विभागबाट आएका अधिकृतहरूलाई पछि पार्दै दानबहादुर कार्की, डा. मनोजकुमार केसी, र राजन अधिकारी अगाडि बढे। नेपाल सरकारको सुरक्षा निकायका रूपमा दुवै समूह समान अधिकारका दाबेदार भए पनि, प्रहरी संगठनभित्र यी दुई समूहबीच वरिष्ठता र मर्यादा सम्बन्धी विवाद कायमै छ।

३२औं आईजीपीको दौडमा को अगाडि?

हालको प्रतिस्पर्धामा एआईजी बढुवाका वरिष्ठ दाबेदारहरू चन्द्रकुवेर खापुङ, लालमणि आचार्य, र कृष्णहरि शर्मा पोखरेल रहेका छन्। तर, बाँकी दुई एआईजी पद यी दुई समूह (अनुसन्धान विभाग र १११ टोली) मध्येबाट जानुपर्ने भएकाले प्रतिस्पर्धा झनै पेचिलो बनेको छ।

नेपाल प्रहरीको भावी नेतृत्वका लागि एआईजी बढुवा निर्णायक बन्नेछ। जो पहिला एआईजी पदमा पुग्छ, उनी नै ३२औं आईजीपीको दाबेदार हुने सम्भावना प्रबल हुनेछ। यसर्थ, आगामी केही महिनाभित्र नेपाल प्रहरी संगठनभित्र शक्ति सन्तुलनका लागि रणनीतिक खेलहरू चल्ने निश्चित छ।