झापा । पूर्वी नेपालका झापा, सुनसरी र मोरङ जिल्लामा पछिल्लो समय लागूऔषध दुव्र्यसन र कारोबारको जालो तीव्र रूपमा फैलँदै गएको संकेत देखिएको छ । सुरक्षा निकायले सञ्चालन गरेको पछिल्लो निगरानी तथा चेकजाँच अभियानमा जेठ ०३ गते मात्रै तीन जिल्लाबाट ८ जना युवा लागूऔषधसहित पक्राउ परेका छन् । पक्राउ परेकाहरू अधिकांश २० देखि २५ वर्ष उमेर समूहका हुनु आफैंमा चिन्ताजनक पक्ष बनेको छ ।

प्रहरीले विभिन्न स्थानमा गरेको विशेष निगरानी, गोप्य सूचनाको आधारमा गरिएको अपरेशन तथा नियमित चेकजाँचका क्रममा ब्राउन सुगर, ट्रामाडोल क्याप्सुल, डिकोलिक ट्याब्लेट लगायतका प्रतिबन्धित लागूऔषध बरामद गरेको जनाएको छ । पछिल्ला घटनाले पूर्वी नेपाल लागूऔषध कारोबारको “ट्रान्जिट र उपभोक्ता बजार” दुवै बन्दै गएको आशंका बलियो बनाएको छ ।

दमकमा युवामाझ ब्राउन सुगरको बढ्दो प्रयोग

इलाका प्रहरी कार्यालय दमकले दमक नगरपालिका–२ का २३ वर्षीय विशेष लिम्बुलाई ६२० मिलिग्राम ब्राउन सुगरसहित पक्राउ गरेको जनाएको छ । त्यसैगरी दमक–९ का १९ वर्षीय सनम लिम्बु प्रतिबन्धित लागूऔषधसहित पक्राउ परेका छन् । उनको साथबाट ७५ क्याप्सुल र ७५ ट्याब्लेट बरामद गरिएको प्रहरीको भनाइ छ ।

प्रहरी स्रोतका अनुसार पछिल्लो समय दमक क्षेत्रमा युवामाझ ब्राउन सुगरको प्रयोग तीव्र रूपमा फैलिँदै गएको छ । विद्यालय तथा कलेज अध्ययनरत युवादेखि बेरोजगार युवासम्म लागूऔषध प्रयोगको जोखिममा परिरहेको सुरक्षा अधिकारीहरू बताउँछन् । खुला सीमाना, राजमार्गको सहज पहुँच र सीमापारबाट हुने सानो परिमाणको तस्करीले कारोबारीलाई सहज वातावरण मिलिरहेको प्रहरीको विश्लेषण छ ।

स्थानीय बासिन्दाहरूका अनुसार दमकका केही होटल, लज, चिया पसल र एकान्त क्षेत्र लागूऔषध प्रयोगकर्ताहरूको भेटघाट स्थल बन्दै गएका छन् । समाजमा “फेसन” र “तनावबाट मुक्ति” को भ्रममा धेरै युवा कुलततर्फ आकर्षित भइरहेको जानकारहरूको भनाइ छ ।

सुनसरीमा बसपार्क र बजार क्षेत्र निगरानीमा

जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुनसरी मातहतका विभिन्न प्रहरी युनिटले छुट्टाछुट्टै कारबाहीमा चार जनालाई नियन्त्रणमा लिएको छ ।

इटहरी–२ हलगडाका २३ वर्षीय कृष्ण राईलाई ९२ मिलिग्राम ब्राउन सुगरसहित पक्राउ गरिएको छ । त्यस्तै धरान–१५ का २५ वर्षीय सनम राई ट्रामाडोल १४० क्याप्सुल र डिकोलिक १४० ट्याब्लेटसहित नियन्त्रणमा परेका छन् ।

यसैबीच इनरुवा–४ स्थित बसपार्क क्षेत्रबाट रामधुनी नगरपालिका–९ का २२ वर्षीय रोहन चौधरी र रामधुनी–७ का २३ वर्षीय मनिस चौधरीलाई ६ ग्राम ७४ मिलिग्राम ब्राउन सुगरसहित पक्राउ गरिएको प्रहरीले जनाएको छ ।

प्रहरीका अनुसार सुनसरीमा पछिल्लो समय बसपार्क, होटल, लज, बजार क्षेत्र तथा भीडभाड हुने सार्वजनिक स्थानहरू लागूऔषध कारोबारको केन्द्र बन्दै गएका छन् । यात्रुको चाप बढी हुने स्थानलाई कारोबारीहरूले सहज “डेलिभरी प्वाइन्ट” का रूपमा प्रयोग गर्ने गरेको प्रारम्भिक अनुसन्धानबाट खुलेको छ ।

सुरक्षा अधिकारीहरूका अनुसार मेडिकल ड्रग्सको दुरुपयोग पनि बढ्दो अवस्थामा छ । चिकित्सकको सिफारिसबिना ट्रामाडोलजस्ता औषध प्रयोग गर्ने र त्यसलाई नशाको विकल्पका रूपमा बेचबिखन गर्ने गिरोह सक्रिय रहेको आशंका गरिएको छ ।

मोरङको लेटाङमा चेकजाँचका क्रममा पक्राउ

इलाका प्रहरी कार्यालय लेटाङले मोरङको लेटाङ–३ क्षेत्रमा नियमित चेकजाँच गर्ने क्रममा बेलबारी नगरपालिका–११ का २३ वर्षीय प्रेमबहादुर तामाङ र बेलबारी–४ का २० वर्षीय संजोग विशंखेलाई पक्राउ गरेको जनाएको छ ।

उनीहरूको साथबाट ६ ग्राम २८ मिलिग्राम ब्राउन सुगर बरामद भएको प्रहरीले जानकारी दिएको छ । पक्राउ परेका दुवै जनामाथि लागूऔषध सम्बन्धी कसुरमा थप अनुसन्धान भइरहेको छ ।

प्रहरीका अनुसार मोरङका विभिन्न क्षेत्रबाट भारतसँगको सीमाना हुँदै सानो परिमाणमा लागूऔषध ल्याउने र स्थानीय तहमा वितरण गर्ने शैली सक्रिय छ । कारोबारीहरूले युवालाई प्रयोग गरेर “कुरियर नेटवर्क” सञ्चालन गरिरहेको आशंका गरिएको छ ।

किन फस्दैछन् युवा लागूऔषधको जालोमा ?

सुरक्षा निकाय र समाजशास्त्रीहरूका अनुसार बेरोजगारी, पारिवारिक विखण्डन, खराब संगत, मानसिक तनाव, सामाजिक निगरानीको कमी तथा सीमापार तस्करी लागूऔषध फैलिनुका मुख्य कारण हुन् ।

विशेषगरी सामाजिक सञ्जालमार्फत साथीभाइको दबाब, “स्टाइल” को नाममा नशाको प्रयोग र छिटो पैसा कमाउने लोभले धेरै युवा जोखिममा परिरहेका छन् । केही युवाहरू प्रयोगकर्ताबाटै कारोबारी बन्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको प्रहरी अनुसन्धानले देखाएको छ ।

लागूऔषध प्रयोग बढ्दै जाँदा चोरी, लुटपाट, घरेलु हिंसा, सडक अपराध र संगठित आपराधिक गतिविधि समेत बढ्न सक्ने भन्दै सुरक्षा निकाय चिन्तित देखिएको छ । कतिपय घटनामा लागूऔषध प्रयोगकर्ताले आफ्नै परिवारमाथि हिंसात्मक व्यवहार गर्ने गरेको उदाहरण पनि देखिन थालेको प्रहरी अधिकारीहरू बताउँछन् ।

सीमावर्ती क्षेत्रबाट भित्रिने ब्राउन सुगर

प्रहरीको प्रारम्भिक अनुसन्धान अनुसार भारतसँग जोडिएका पूर्वी सीमावर्ती नाकाबाट ब्राउन सुगर नेपाल भित्रिने गरेको छ । खुला सीमाना र साना परिमाणमा ओसारपसार गर्ने शैलीका कारण कारोबारीहरू पक्राउबाट उम्किन सफल हुने गरेका छन् ।

स्रोतका अनुसार केही गिरोहले स्कुले तथा कलेज उमेरका युवालाई प्रयोग गरेर “साना क्यारियर” बनाउने गरेका छन् । सीमापारबाट ल्याइएको लागूऔषध झापा, सुनसरी र मोरङका बजार क्षेत्रमा वितरण गरिने र त्यसपछि अन्य जिल्लासम्म पुर्‍याइने गरेको आशंका गरिएको छ ।

प्रहरीको विशेष अभियान

कोशी प्रदेश प्रहरी कार्यालयले लागूऔषध नियन्त्रणलाई उच्च प्राथमिकतामा राखेर विशेष अभियान सञ्चालन भइरहेको जनाएको छ । राजमार्ग, बसपार्क, होटल, लज तथा शंकास्पद स्थानहरूमा निगरानी बढाइएको प्रहरीको भनाइ छ ।

प्रहरी अधिकारीहरूका अनुसार पक्राउ अभियान मात्र पर्याप्त नहुने भएकाले समुदायस्तरमै सचेतना अभिवृद्धि आवश्यक छ । विद्यालय, अभिभावक, स्थानीय तह, सामाजिक संघसंस्था र नागरिक समाजको सक्रिय सहभागिताबिना लागूऔषध नियन्त्रण चुनौतीपूर्ण रहने उनीहरूको भनाइ छ ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार लागूऔषध प्रयोगकर्तालाई अपराधीको रूपमा मात्र हेर्ने प्रवृत्तिभन्दा उपचार, परामर्श र पुनःस्थापनामा जोड दिन आवश्यक छ । समयमै पुनर्स्थापना कार्यक्रम सञ्चालन गर्न नसके युवा पुस्ताको ठूलो हिस्सा कुलतको चपेटामा पर्न सक्ने चेतावनी सरोकारवालाहरूले दिएका छन् ।

हाल पक्राउ परेका सबै व्यक्तिमाथि लागूऔषध सम्बन्धी कसुरअन्तर्गत थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ ।