• अधिबक्ता गोविन्द पन्थी —

नेपालको राजनीतिक संक्रमण, दलगत अस्तव्यस्तता र युवापुस्ताको मोहभङ्गबीच अहिले एक नयाँ बहस चलेको छ — जेन्जी (Gen Z) पुस्ता राजनीति गर्न सुरु गर्नुपर्ने कि आफ्नो क्यारियर बनाउने ?
आजको सामाजिक मिडियामा हेर्ने हो भने, धेरै युवाले पुराना नेताहरूको असफलता र भ्रष्टाचारको आलोचना गर्छन्। तर, जब उनीहरूलाई “अब तिमीहरू अघि बढ” भनिन्छ, धेरैजसोको जवाफ हुन्छ — “अहिले हाम्रो पढ्ने र भविष्य बनाउने समय हो।” यही द्वन्द्वले आजको पुस्ताको चेतनालाई रोचक बनाएको छ।

🔸 राजनीतिक सचेतता र पेशागत दायित्व

युवाले राजनीति गर्नुअघि राजनीतिक चेतना हुनु अनिवार्य छ। सचेत नागरिक भएर हरेक निर्णय र नीतिको समीक्षा गर्नु नै राजनीतिक परिपक्वताको सुरुवात हो।
राजनीति भनेको पार्टीको नारा बोकेर सडकमा नारा लगाउनु मात्र होइन, राज्यका निर्णयहरू, कर नीति, शिक्षा नीति, रोजगार नीति, र सार्वजनिक सम्पत्तिको उपयोगप्रति जागरूक रहनु हो।
जेन्जी पुस्ताले राजनीति पढ्न र बुझ्न सुरु गर्नुपर्छ, तर अहिले नै राजनीतिक जीवनलाई पेशा बनाउन आवश्यक छैन।

🔸 राजनीति सेवा हो, पेशा होइन

नेपालमा राजनीति पछिल्ला वर्षहरूमा पेशा बनेको छ — मान, प्रतिष्ठा र सुविधाको स्रोत बनेको छ।
तर मूलतः राजनीति सेवा हो।
जनताको हितमा आवाज उठाउने, नीति निर्माणमा सुझाव दिने, र सत्ताको दुरुपयोगविरुद्ध बोल्ने काम हो।
जब राजनीति सेवा होइन, पेशा बन्छ, त्यहाँ निष्ठा हराउँछ र स्वार्थ बढ्छ। यही कारणले जनता आज दलहरूबाट निराश छन्।

🔸 जेन्जीको प्राथमिकता — अध्ययन, सीप र आत्मनिर्भरता

१४ देखि २८ वर्षको उमेर मानिसको जीवनको आधार निर्माण गर्ने समय हो।
यो उमेरमा अध्ययन, सीप विकास, प्राविधिक दक्षता, र आत्मनिर्भरता नै मुख्य लक्ष्य हुनुपर्छ।
राजनीतिक आन्दोलनमा हिँडेर कागजको भाषण लेख्दा मात्रै देश बनिँदैन !
देश त तब बन्न थाल्छ जब युवाहरू दक्ष, जिम्मेवार र आर्थिक रूपमा सबल बन्छन्।

अहिले धेरै देशमा राजनीति गर्ने युवा पनि उच्च शिक्षासँगै आएका छन्। उनीहरूले आफ्नो विषयमा दख्खल राख्छन्, त्यसपछि मात्रै नीति निर्माणमा पुग्छन्। नेपालमा भने कतिपय युवा अध्ययन अधुरो छोडेर राजनीतिक लाभको आशामा दलमा घुस्छन्।
त्यो न त उनीहरूको भविष्यका लागि राम्रो हुन्छ, न देशका लागि।
३०–४० वर्षमा नेतृत्वको तयारी

युवाहरूले ३० वर्षसम्म आफ्नो करियर र सीपमा काम गर्ने, ३०–४० बीचमा सामाजिक योगदान र नेतृत्वको तयारी गर्ने, र त्यसपछि मात्र पूर्णकालीन राजनीति प्रवेश गर्ने — यो दृष्टिकोण अत्यन्त व्यावहारिक हो।
यसरी अनुभव, शिक्षा र जीवन मूल्यसँग तयार भएर राजनीति प्रवेश गर्ने व्यक्ति नै दीर्घकालीन नेतृत्व दिन सक्छ।
राजनीति पढे–बुझेका, जीवनमा सफल र आत्मनिर्भर व्यक्तिले मात्र राज्य सेवा लाई “सेवा”को रूपमा लिन सक्छ।

🔸 विगतको गल्तीबाट सिकौँ

नेपालको राजनीतिक इतिहास हेर्दा, पुराना कम्युनिस्ट आन्दोलनले औपचारिक शिक्षा भन्दा ‘क्रान्ति’लाई प्राथमिकता दियो।
नतिजा के भयो ?
अब त्यही नेताहरूलाई जनता “कति पढेको?” भनेर प्रश्न गर्छन्।
शिक्षा त्यागेर क्रान्ति सम्भव भए पनि स्थायी परिवर्तन सम्भव भएन।
आजको पुस्ताले त्यस गल्तीबाट सिक्नुपर्छ — शिक्षा र विचार दुवैको सन्तुलन हुनुपर्छ।

🔸 ४० देखि ६० : समर्पित नेतृत्वको उमेर

४० देखि ६० वर्ष उमेर राजनीतिक रूपमा सबैभन्दा उत्पादक समय हो।
त्यस बेलासम्म व्यक्ति आफ्नो परिवार, पेशा र सामाजिक जिम्मेवारीमा परिपक्व हुन्छ।उसले हरेक प्रकारका अनुभव समेत बटुलेको हुन्छ भने कुनै एक क्षेत्रमा बिज्ञता समेत हासिल गरिसकेको हुन्छ।
यस्तो व्यक्तिले सत्ता पाउँदा त्यसको दुरुपयोग गर्दैन, बरु प्रणाली सुधारमा काम गर्छ।
त्यसैले, राजनीति प्रवेशको सही समय त्यही हो जब तपाईं स्थापित र सचेत भइसकेका हुनुहुन्छ।

🔸 ६५ वर्षपछि — सल्लाहकार भूमिका

अनुभवको कुनै साटो हुँदैन।
६५ वर्षपछि सल्लाहकार, शिक्षक, वा नीति परामर्शदाताको रूपमा देशका युवालाई बाटो देखाउने काम गर्न सकिन्छ।
राजनीतिले निरन्तर पुस्तान्तरण माग्छ —
पुराना नेताले सल्लाह दिन र नयाँले जिम्मेवारी लिन सक्ने वातावरण बनाउनु नै सही लोकतान्त्रिक अभ्यास हो।

🔸 जेन्जी पुस्ताको भूमिका — खबरदारी र सुधारको अभियान

अब प्रश्न उठ्छ — के जेन्जी पुस्ताले राजनीति छोडेर केवल करियरमै लाग्ने ? होइन।
राजनीति छोड्ने होइन, राजनीतिक खबरदारी गर्ने हो।
सामाजिक सञ्जालमा गलत सूचना वा प्रचारविरुद्ध सत्य बोल्ने, भ्रष्ट्राचारविरुद्ध आवाज उठाउने, नीति बहसमा सहभागी हुने, र देशभक्तिपूर्ण आलोचना गर्ने —
यही हो अहिलेको जेन्जी पुस्ताको राजनीति।
दल खोल्नु वा आन्दोलन गर्नु भन्दा बढी जरुरी हो सिस्टम सुधारको माग राख्नु।

🔸 परिवर्तनका लागि सजग र सबल युवाशक्ति

परिवर्तन हतारमा होइन, तयारीसँग आउँछ।
यदि जेन्जी पुस्ता अहिले नै करियर, सीप र आत्मनिर्भरता बनाउनेतिर लाग्छ भने, १०–१५ वर्षपछि यही पुस्ता नै देश चलाउने वास्तविक क्षमता राख्नेछ।
त्यसबेला राजनीति न व्यापारको आश्रित हुनेछ, न विदेशी शक्तिको कठपुतली।
त्यसैले आजको प्राथमिकता स्पष्ट हुनुपर्छ —
पहिले आफ्नो मूल्य र क्षमता बनाऔँ, त्यसपछि राष्ट्र नेतृत्वको जिम्मा लिऔँ।

🔹 निष्कर्ष : विचारका साथको राजनीतिक यात्रा

जेन्जी पुस्ताको हातमा भविष्यको राजनीति छ, तर त्यो हातमा किताब, कलम र सीप पनि हुनुपर्छ।
राजनीति तत्काल सत्तामा पुग्ने साधन होइन, दीर्घकालीन सेवा हो।
अबको नेपालको मुहार परिवर्तन गर्न युवाले पार्टी होइन, पारदर्शिता र सुशासनको आवाज बन्नुपर्छ।
अहिले नै सत्ताको दौड होइन —
अहिले चेतनाको मञ्च हो।
जब चेतना बलियो हुन्छ, तब नै नेतृत्व बलियो बन्छ।